22-04-2026

Zo, weer een prachtige dag. Manlief is nog een dagje vrij, dus Noordwijk is niet een goed idee, maar lekker wandelen hier in de buurt, in de duinen en het bos, is prima. Ha, morgen is er weer een vriendinnetje van mij jarig. Waarom vriendinnetje..., wel, ik ken haar van de lagere school en de laan waar wij beide in Hilversum woonden. Samen met mijn andere lieve vriendin die nu helaas in Amerika woont, voor haar wel prima, maar zo jammer ver weg. Nu even een verjaardagskaart schrijven en zo direct op de brievenbus gooien. Alle drie worden we dit jaar 67 :) Eh, het Amerikaantje is al 67. Nog altijd contact. Ha, ha, we kennen elkaar dus al 61 jaar. Zo, nu ga ik verder met mijn feuilleton. Mijn eerste boek dat ik ooit geschreven heb. Daarna verder schrijven aan het derde deel van de Leufeld serie: "Winter in Leufeld"  Ah, wat een heerlijke hobby is dit toch.

"Nu verder met het Vervolg van Heb uw lot lief"

Nu zitten ze in de werkkamer van Karin. Grenzend aan het bijzondere stuk van de tuin waar de beroemde heunisch wijnstokken staan.  In de de loop der jaren hebben de vier vrouwen min of meer allemaal een eigen taak binnen het team naar zich toegetrokken. Wijnmaatjes, een bewust gekozen naam omdat wijnwijven zo hard klinkt, maar ook omdat ze al jaren elkaars beste vriendinnen zijn. Beste maatjes dus. 
In Georgië zal vooral Greet zich tot de wijnboeren wenden, om zoveel mogelijk over de wijnbouw daar ter plekke te leren. Karin plakt uiteindelijk alle informatie bij elkaar tot een, naar ze hoopt, boeiend en interessant artikel. Een reis met veel extra's!
Ze werken geconcentreerd door. De landkaart met de belangrijke plaatsen die ze gaan bezoeken hangt aan de muur. De "To do List" die de reis moet regisseren is eigenlijk al te lang inmiddels. 
Onder andere gevuld met een bezoek aan de Qvevri's, de Georgische keramieken potten. Deze methode om wijn te maken wordt in Georgië al heel lang toegepast. Er is niets aan veranderd. Qvevri's zijn grote, eivormige aardewerken amforen die traditioneel in Georgië worden gebruikt voor het vergisten, rijpen en bewaren van wijn. 
Ook de torens van Svanetië staan op de lijst. Helaas kunnen ze de Tbilisoba, de jaarlijkse viering in de hoofdstad Tbilisi, niet bij wonen. Op deze dag vieren de inwoners van die stad en de gasten die hier verblijven, het oogstfeest met lokale producten uit heel Georgië. Feestelijk met traditionele Georgische dans en muziek. Maar ja,  dat is pas in oktober.
Uiteraard gaan ze verder een aantal wijnstreken bezoeken. Waarbij een bezoek aan Kachetië niet mag ontbreken. Meer dan de helft van de Georgische wijnen komt uit dit oostelijk gelegen gebied. Langs de oevers van de rivier de Alazani aan de voet van de Kaukasus. Hier hebben ze ook een bergwandeling gepland. In de Dolomieten van de Kaukasus.
Ze sluiten de werkvergadering en lopen achter elkaar de trap op naar boven. Karin krijgt morgen weer gasten, maar nu is het in de kelder aangelegde Boshuis appartement leeg en stil. 
Ping, ping, snijdt plotselinge een pieptoon van een mobieltje door de ruimte. Wiens telefoon meldt zich? Het is die van Greet, die voorop loopt. Ze grijpt naar haar broekzak en vist het ding eruit. Bovenaan de trap stapt ze even opzij de hal in . De anderen gaan naar de woonkamer. Karin die achteraan loopt, kijkt Greet vragend aan. De wenkbrauwen opgetrokken, haar hoofd wat schuin.  Aan de intonatie begrijpt ze wel dat Greet met haar moeder praat. Greet maakt een gebaar alsof ze wil zeggen, 'komt goed, ga maar vast.'
Karin knikt en loopt naar de grote woonkeuken.  Uit de koellade pakt ze een smal toelopende fles. Janneke pakt al glazen. Mirte gluurt in de koelkast op zoek naar een lekker hapje. Gegarandeerd dat Karin iets bijzonder heeft gemaakt voor bij de wijnborrel. Ah, kijk, daar staat een schaal met zalmtartaar. Op het aanrecht staan verschillende blini's. Een klein likje crème fraîche en daarboven op de zalm. Ze kijkt om zich heen en dan de pot met verse dille staan. 
Haar vriendin steekt haar duim omhoog. Heerlijk dat iedereen bij haar in huis zo goed de weg weet. Dat iedereen weet wat ze kunnen doen, denkt ze. Ze pakt de fles en schenkt de glazen vol. De wijn die ze heeft uitgekozen komt van een van haar laatste reizen met zoon Bram.  Een tocht door Oostenrijk. Het is de Grüner Veltliner van Hillinger die ze ook ter plaatse in Wenen gedronken hebben. 
Dan komt Greet de kamer binnen. Met een gezicht op onweer. 'Potverdikke!' Haar vriendinnen kijken haar vragend aan, wat is er gebeurd?
'Voor de zoveelste keer haar horloge kwijt. Daar worden we helemaal gek van.'
'Hè, belde je moeder daar zelf over?'
'Ben jij gek, natuurlijk niet. Ze weet echt niet meer hoe ze moet telefoneren hoor. Nee dit was Abal. Dat is een lieve vrouw. Die zorgt heel goed voor haar. Maar nu is voor de vierde keer het horloge weg.' 
'Weet ze dan wel dat ze een horloge heeft? Kan ze nog zelf klok kijken?'
'Ja, dat is dus het probleem. Ze wil de hele tijd weten hoe laat het is. Omdat ze het continu vergeet. Dus als geen horloge meer om heeft, wordend die verzorgsters helemaal knettergek an haar repeterend gevraag. "Hoe laat is het nun? Hoe laat is het nu?" Dat ratelt maar door.'
'Ach gut, en nu?'
'Nou ja, ik heb Ineke gebeld en die zal morgenochtend horloge nummer vijf gaan brengen.'
'Maar zeg,' vraagt Mirte, 'waar blijven die dingen dan? Die hebben toch geen pootjes?'
'Precies..' Greet pakt en glas op. 'Daar zijn we nog steeds niet achter. Nou  proost hoor, dat wij er maar nooit terecht hoeven komen. Ik moet er niet aandenken.' Ze proosten, proeven en drinken.
Karin, die de open haard heeft aangestoken, zegt bedachtzaam 'Sara zal actie ondernemen, wanneer ze denkt dat ik ze niet meer op een rijtje heb.'
'Ja, en dan?' roept Janneke, duwen ze dan een kussen op je hoofd waar ze met z'n drieën op gaan zitten?' De meiden schieten in de lach.
Mirte duwt weerbarstige  krullen uit haar gezicht en  glimlacht bitter. 'Moeten kinderen dat dan oplossen. Dat kan toch niet, dat is onmenselijk!'
'Nee, natuurlijk niet.  Maar die signaalfunctie is voor mij heel belangrijk. Ik weiger om het verpleeghuis ingerold te worden zoals Greet haar moeder er nu bij zit. Als ik dan maar zelf kan kiezen.  Ik weet het, het klinkt idioot, maar ik ben blij dat pap en mam dit niet mee hebben hoeven maken.'
'Jouw ouders waren bovendien samen. Ze hadden nog zoveel jaren kunnen leven, maar ja, samen eruit vliegen, letterlijk in dit geval, daar is zeker wat voor te zeggen.'
Karin staat op en  gooit  nog een blok op het vuur. Achter haar rug kijkt Mirte Janneke dringend aan. De ogen groot en donker. Kappen nu, betekent die blik.  Immers Karin is wel alleen achter gebleven na de dood van Carl. Nu niet meer praten over deze toestanden.
'Ander onderwerp, meiden,' zegt Greet. Ze pakt de wijnfles op en schenkt de glazen bij.  In de keuken gaat een belletje. Er staat een heerlijk stoofpotje op het vuur, nog een kwartiertje sudderen en dan is het klaar.  Nu dus nog even de aardappels voor de puree op zetten. 
Mirte neemt een slok, springt op en loopt de open keuken in. Janneke gaat achter haar aan en zet borden en bestek op tafel. Even later scharrelen ze allemaal in de keuken rond de eettafel. 
Na het eten volgt traditiegetrouw de koffieronde.  De wijnmaatjes schuiven behaaglijk terug rond de open haard. Karin gaapt en dat werkt aanstekelijk. Rond een uur of half elf haakt iedereen af. Dinsdag zullen ze elkaar weer zien. Dan gaan ze op weg naar Georgië. 
Mirte stapt bij Greet in de auto die haar thuis zal afzetten.  'Zeg, wie past er eigenlijk op het Boshuis als wij naar Georgië gaan?  Nu Karin ook weer een paard heeft, is het helemaal lastig het huis en Paco alleen te laten.'  Greet kijkt even opzij. 
'Heb je dat dan nog niet gehoord?'
'Nee, wat dan?'
'Bert komt een weekje hier heen.'
'Je meent het, Bert uit Nietsum, wiens vrouw Vera zo dramatisch verongelukt is? Het is niet waar zeg.' Mirte is stomverbaasd. (Ha, dat Bert ooit Karins lieveling partner zal worden, is natuurlijk nog totaal niet te weten.)
'Ach, hij was hier een paar weken geleden toch, om te helpen met het snoeien van de wijngaard bij Karins werkkamer.'
'Oh ja, dat weekeinde waren wij naar Parijs met de kinderen.'
'Klopt, Bas en ik hebben Karin ook geholpen. Op een gegeven moment kwam onze aankomende wijnreis ter sprake en bood Bert spontaan aan om huisoppas te zijn. Lekker handig, want als hij komt, gaat hij tevens verder met de wijngaard en Paco en Black Pearl zijn in goede handen bij hem. 
Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

Ze zitten de laatste avond voor de terugreis  in "Ghvino Underground", een wijnbar. Een van de beste wijnbestemmingen in Tbilisi zegt men. De eerste biologische wijnbar in Georgië, opgericht door zeven wijnmakers. 
Onder het genot van een uitgebreide  proeverij met onder meer verschillende "Orange Wines" zitten ze de foto's van de afgelopen dagen te bekijken. Hilarische momenten.  Wat een reis.  Meer dan genoeg voor Karin om over te schrijven na thuiskomst. De titel heeft ze al bedacht. "Terug naar de wijnbeschaving" of iets in die geest.  
Greet heeft zich niet meer met het thuisfront hoeven bezig te houden. Daarentegen des te meer met de Georgische wijnprocessen.  Wat zou dat gaaf zijn. Gewoon thuis, met de druiven van het Boshuis, oranje wijn maken. Poeh. Het kan wel. Het is al vaker gebeurd in Nederland. Enfin, ze zullen zien. Het klinkt vast makkelijker dan het zal zijn.  De volgende morgen vroeg brengt de shuttlebus ze naar het vliegveld. In de aankomsthal, bij de bagageband staat iedereen even naar huis te telefoneren of te appen. Karin spreekt Bert. Alles is goed gegaan.  Met het huis en de veestapel. Hij heeft het hele wijngaardperceel klaar gemaakt voor de zomer. Lief. alleen weet Karin niet zeker of ze al deze stokken wil houden. Al een tijdje denkt ze aan een klein zwembad achter het huis. Daar moet ze wel een zonnig stuk wijngaard voor opofferen. Maar ja, daar is ze ook nog niet uit. Bert zal al weg zijn als ze straks thuis komt. Ze hoeft niet nu te beslissen. Moe maar zeer voldaan, stappen ze uren na het vertrek uit Tbilisi in de landrover die braaf op  hun terugkomst heeft gewacht.

                                                                                                                                      December 2010 Wil
Marianne en Dirk staan samen voor het grote kabinet in de woonkamer. Het is de laatste kast die uitgeruimd moet worden. Dan hebben ze alles klaar. Morgen komt de verhuiswagen. Wil zal deze nacht bij Gert en Claudia slapen. Marianne en Matthias slapen bij Mariannes zus Wilma. Die woont samen met haar man Hans in het ouderlijk huis waar Marianne ooit geboren is. "Sweet memories"
Het uit- en inpakken van de inhoud van de kast is nog een hele klus. Het is de levensgeschiedenis van Wil en Jan die door hun handen gaat. Daarbij worden ze enorm afgeleid door de stapels met fotoboeken  die in de onderst twee lades liggen. Vol met kinderfoto's en vakantiefoto's. Maar natuurlijk ook foto's van jun vader, die jaren geleden overleden is.
Het bovenste deel van de kast zit tot de nok toe vol met servies en kristallen glaswerk.  Dirk weet daar een mooi verhaal over te vertellen, dat voor Marianne nieuw is. 
'Papa en mama zijn een jaar na de bevrijding officieel verloofd. Wist jij dat? Van zijn spaarcenten  had papa een kristallen glas servies gekocht. Op een zondagmorgen, nadat ze uit de kerk gekomen waren, gingen ze bij opa en oma koffiedrinken. Het glasservies stond in volle glorie op de eettafel uitgestald. Mama wist niet wat haar overkwam toen ze haar vrijer plotseling  door zijn knieën zag zakken waarna hij haar hand in de zijn nam. "Lieve Wil. De liefde is geduldig en vol goedheid  Alles verdraagt ze, alles gelooft ze, alles hoopt ze, in alles volhardt ze. (Korinthe 1. 13). Wil, wil jij mijn vrouw worden?"
Opa en oma stonden samen in de gang, met de deur op een kier, stiekem mee te luisteren. Zonder aarzelen hoorden ze mama zeggen: "Ja, ja dat wil Wil wel. Oh Jan, zo graag!'
Opa beukte in zijn enthousiasme de kamerdeur open en kwam juichend binnen. Jan en Wil stonden tegen elkaar aan en proostten voor de grap met een leeg kristallen glas.
"Ho, ho wat een feest. Wil heeft ja gezegd."  Ha opa, haar toekomstige schoonvader dus, geroepen, waarna hij struikelde over een los kussen op de grond en hard tegen de tafel aan botste. 
"Oh," had  oma geroepen. "Het dure kristal van Jan!"
"Au, au had opa geroepen, "mens ik had wel dood kunnen zijn. "
Marianne ziet het helemaal voor zich.  Opa die kreunt en oma die bits reageert.  
'Ha, ha, maar het waren wel lieve mensen, onze opa en oma van der Poel.'
'Zeker weten,' knikt Dirk.  Tja, denkt Marianne, zo ging dat in die jaren. Tegenwoordig is het boterbriefje niet meer zo belangrijk. Een samenlevingscontract volstaat net zo goed. Matthias en zij zijn niet getrouwd. Samen wel twee kinderen. Maar ze draagt nog altijd haar eigen naam: Marianne van der Poel. 
De volgende dag rijdt ze samen met Wil terug naar het appartement van haar ouders. Het is bitterkoud. Het sneeuwt in Luzerne, vertelde Manni die ze die ochtend even gesproken heeft. De twee jongens zijn alleen thuisgebleven. Ze hopen dit weekeinde al te kunnen skiën. Zoals in ieder winter trekken ze er vroeg op uit met hun vrienden. "Tiefschnee" en zwarte afdalingen kunnen niet eens zwaar genoeg voor hun zijn. En in de schoolvakanties zijn ze allebei verbonden aan de skischool van Luzerne. Engelberg is het unieke skigebied waar ze zelf als kleine dreumesjes vroeger rondscharrelden. Met hun ouders ieder vrij moment de piste op. Tussen de benen van Matthias en Marianne geklemd naar beneden suizend. Binnen no time deden ze alles zelf en weer later waren ze al snel beter dan hun moeder. Voorbereiden op het komende seizoen, oh heerlijk wat een genot. De weersvoorspellingen zijn uitstekend. De pistes liggen er nu al grandioos bij.
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

"Nu verder met het Vervolg van Heb uw lot lief"  
Greet heeft bij binnenkomst het hele verhaal over zich uitgestort gekregen van de huisdame. Haar moeder zat blijkbaar geknield in de tuin om onkruid weg te halen in het bloemenperk. Daar lag ook viezigheid van een hond van een andere bewoonster. Normaal poept dat beest altijd buiten het hek,  maar blijkbaar was deze drol over het hoofd gezien. De eigenaresse van de hond stond bij mevrouw Bos in de buurt, toen zij deze bolus spotte. 
'Gatverdarrie', had ze uitgeroepen. 'Die smerige hond van jou! Die schijt mijn hele tuin vol.'
Volgens de huisdame had ze toen de hoop poep zo met haar hand opgepakt en naar de hond en zijn bazinnetje gesmeten. Die was gillend naar binnen gerend. 
'Zit niet te lachen,' sist Greet Karin toe. 
'Kom op Greet, als het iemand anders  was geweest had jij ook in een deuk van het lachen gelegen.'
Nu kan Greet ook een grijns niet onderdrukken. 'Wat een ironie. Ons moedertje bij de "Poep Politie".'
Karin houdt het niet meer vol en rent stikkend van de lach de kamer uit.  De zilvergrijze krullenbol staat ook op en loopt langzaam achter Karin aan de gang in. Een glimlach rond haar mond. Haar wandelstok tikt het ritme van haar stappen.
'Mevrouw, mevrouw!'
Karin kijkt achterom. Ze ziet de dame die net nog aan tafel zat, achter haar staan. Opvallend netjes gekleed met een geruite rok, een ruimvallende pullover erboven en stevige stappers aan de voeten. 
'Ja, heeft u hulp nodig?'
'Nee hoor, zeker niet. Maar u hoort toch ook bij mevrouw Bos?'
'Oh hemel, denkt Karin, heb ik dat weer. De poep-pineut.
'Ja, in zekere zin wel. Ik ben de vriendin van haar dochter Greet.'
'Oh nou, ik wil u alleen even vertellen, dat het eigenlijk helemaal niet de schuld van mevrouw Bos is.'
Karin trekt nieuwsgierig haar wenkbrauwen op.  'Oh?'
'Ja, ziet u, ik mag dan wel vergeetachtig zijn, maar met mijn ogen is helemaal niets mis. Mevrouw Broes, de bazin van het hondje, die zat de moeder van uw vriendin echt te pesten.'
Ah kijk, denkt Karin, dit kan wel eens interessant worden. 
'De oude dame, de moeder van uw vriendin zat op haar knieën rustig met een harkje blad en onkruid weg te halen. Dato doe ze vaker. Daar heeft ze echt plezier in.  Toen kwam het hondje met zijn baasje de tuin in lopen. Het is best een lief beest hoor. maar ook wel druk, hoewel ik niet denk dat hij zal bijten.'
Karin luistert met stijgende verbazing. naar de opmerkelijke, heldere uitleg van de oude vrouw.
'In ieder geval ging mevrouw Broes achter de moeder van uw vriendin staan. De hond aan de lijn weliswaar, maar met zoveel speelruimte dat hij telkens tegen de tuindame aan sprong.  Eert zei ze heel rustig iets in de geest van "Ga eens weg hond". Maar zijn baasje verzette geen stap en corrigeerde de hond ook niet. Het beest vond het een leuk spelletje en ging maar door. Toen keek uw moeder op.'
Karin denkt huh, mijn moeder. Maar dan luistert ze weer aandachtig verder. 
"Houd die hond eens bij je. Ik ben hier aan het werk."  'Dat zei ze, maar ze kreeg geen gehoor.. Die hond ging maar door met het springen en zijn baasje stond erbij  en keek ernaar. Ze bleef maar lachen al die tijd. Je kon er op wachten dat de stoppen door zouden slaan. En jawel hoor, op een gegeven moment strekte de tuinierster zich om weer onkruid weg te pakken dat ze net los geharkt had. De hond sprong op hetzelfde moment zo hard tegen haar aan, dat ze pardoes naar voren viel. Furieus krabbelde ze overeind en gooide woedend de viezigheid in haar hand richting de hond en zijn baasje. Daarom is het gebeurd. 
'Ach gut, wat een toestand.' Karin kijkt de vrouw aan en vindt haar indrukwekkend verstandig overkomen.
'Hoe weet u dit allemaal? Stond u toevallig ook in de tuin?'
'Nee, nee, mijn kamer is aan de achterkant van het  huis, ik kijk uit over de achtertuin. Het zonnetje scheen  zo heerlijk naar binnen, ik kon de verleiding niet weerstaan  mijn stoel in de deuropening van het balkonnetje te parkeren.'
Wat doet deze vlotte vrouw hier eigenlijk, denkt Karin. Die hoort hier toch met zo'n goed verstand, helemaal niet thuis. Of zou dit een plotselinge opleving zijn, waar je wel eens van hoort. 
'Jeetje, dat brengt inderdaad wel een ander licht in deze zaak. Wat goed dat u dit allemaal gezien heeft. Dank u wel hoor. Ik zal het even mijn vriendin vertellen.'
De oude vrouw knikt en sluit even met een instemmend gebaar haar ogen. Ze draait zich om en weg is ze, verder de gang in.  Daar duwt ze een kamerdeur open. Karin vangt nog net een glimp van een andere oude vrouw die daar in een grote rolstoel voor het raam zit.  
Dan duikt ze het toilet in. Als ze weer in de gang komt, sluit Greet juist de woonkamerdeur achter zich dicht.  Karin moet lachen  als ze haar gezicht ziet. Lippen op elkaar geperst en mondhoeken naar beneden. Een wanhopige blik in de ogen.
'Heb je flink op je donder gekregen?'
'Ja, lach jij maar. Waar houdt dit op. Het moet niet gekker worden. Iedereen begrijpt het wel, maar het is toch uitermate vervelend, want als dit zo doorgaat, moet ze overgeplaatst worden. 
'Ho, wie, die hondenvrouw?"
'Nee, mijn moeder natuurlijk, dwaas.' Greet kijkt Karin aan alsof die gek geworden is.
'Ja, en dat klopt dus niet.'
'Hoezo, wat bedoel je? Je kunt toch niet zomaar met poep gaan gooien, of vind jij dat opeens normaal?'
'Nee, zeker niet. Maar het hele verhaal is totaal uit de context getrokken, waarbij jouw moeder de kaart van de schobbejak toebedeeld heeft gekregen.'
Greet fronst en kijkt Karin niet-begrijpend aan. Die barst dan los met het verhaal van de ooggetuige, die alles gezien heeft vanaf haar balkonnetje. Als Greet dit hoort, wordt ze woedend. Als de hondenbazin erbij had gestaan, zou ze  haar een klap geven. Of de hond een schop.
Nu beperkt ze zich tot het opzoeken van de huisdame om haar het juiste verhaal te vertellen. Karin loopt nog even de woonkamer in om moeder Bos gedag te zeggen. Ze zwaait naar Greet, die ze met de huisdame ziet praten en loopt vervolgens naar haar auto. Ze gaat nog even flesje wijn ophalen voor haar komende B&B gasten.
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

                                                                                                                                      2011 WIL

                                                                                                                                     September 2011 Wil
Met Dirk naar Loosdrecht. Een terrasje pikken. Van de laatste zomerdagen genieten. Met de boot varen. Wat lief dat zoonlief daar helemaal aan gedacht heeft.  Wil is helemaal in haar nopjes als ze met een vestje over haar arm en een klein rugzakje bij Jannie aanklopt. 
'Jan, Jannie, ben je klaar?'
'Ja zeker.' De deur gaat open en daar staat Jannie in een heerlijke zomers kloffie. Een driekwart broek met een ruimvallende blouse er boven. Stevige sportiever schoenen en een zomerjasje over haar arm.
'Oh, ik heb hier zo'n zin in. Wat lief van je zoon om ons allemaal mee te willen nemen.'
'Ja, gezellig hè. Oh, goed zo, daar komt Mies ook aan.'
Mies trekt de deur van haar appartementje achter zich dicht.  Ook zij is zomers gekleed, maar wel chique zomers, ziet Wil. Niet echt praktisch bovendien, voor als je in een boot moet stappen, met die hakjes onder haar sandalen.
Ze lopen naar buiten waar Dirk bij zijn auto staat, de dames begroet en ze plaats laat nemen in zijn auto. Mies en Jannie achterin en zijn moeder naast hem voor in de auto.
'Dirk als we gaan varen,' vraagt Wil toch ietsjes bezorgd, 'wat moeten wij dan doen? De trossen losgooien en zo?'
Dirk kijkt met een grijns naar zijn moeder.
'Ha, ha,  je doet het al in je broek hè, mam.'  Hij geeft haar een snelle aai over haar wang. Mies en Jannie zitten achterin te giechelen. 
'Maak je geen zorgen . Emma is al bij de boot. Met lekkere hapjes bovendien.'
'Pf, rotjong, nou dat is inderdaad een hele opluchting.'
Ze werpt hem een vertederde blik toe. Die grote Dirk, haar oudste zoon. Als ze langs een supermarkt rijden, ziet ze een moeder staan die net haar kindje voor in het winkelwagentje zet. 
'Gos, Dirk, weet je nog vroeger, dan ging jij weleens met Marianne wat boodschappen voor mij halen en dan wilde ze ook altijd in dat winkelwagentje zitten. Dan tilde jij haar als grote broer daar in en scheurde met haar door de supermarkt.'
'Ha, ha, dat jij dat nog weet, mam. Je blijft me verbazen.'
'Nou,' zegt Jannie vanaf de achterbank, 'je moeder is een sterke vrouw hoor. Met een geheugen als een olifant. Echt Wil, jij weet nog zoveel. Pas ook toen de oorlog  ter sprake kwam bij Piet en Suus, ik was zelf helemaal vergeten wat jullie toen allemaal bespraken. 
'Ach, nou dat valt bij jou ook wel mee hoor, Jannie. Oh, kijk daar staat mijn schoondochter Emma al.'
Het wordt een hilarische middag die ze allemaal niet snel zullen vergeten. Zeker Mies niet, die op de terugweg met haar schattige sandalen  van een vlonder bij de aanlegsteiger glijdt. 
'Ho, ho Mies, waar ga jij naar toe?'
Dirk grijpt haar nog net op tijd bij haar arm en voorkomt zo een definitieve onderdompeling in de plassen van Loosdrecht.
Wil die altijd vol leedvermaak zit, giert het uit van het lachen. Emma lacht wat besmuikt en pakt snel een handdoek om de voeten van Mies te drogen. Die is van schrik op de stijger gaan zitten.  Ze geniet wel een beetje van alle aandacht voor haar slachtofferrol. Ze kijkt Wil aan en begint dan ook hard te lachen. Nu durft Jannie ook te lachen.
Achter hun rug om trekt Dirk gekke bekken naar Emma die het dan ook niet mee kan houden.
Even later zitten ze gezellig op het terras.
'Wat is dit fijn jongens. Wat ontzettend lief van jullie, Emma en Dirk , om ons op zo'n  middagje te trakteren. Proost hoor.'
Mies pakt haar glas en heft het omhoog. De anderen volgen haar voorbeeld.  Als de bitterballen gebracht worden, volgt er toch nog een klein incidentje. Emma houdt  iedereen de schaal voor en voorzichtig pakken ze allen een bal. Bloed verziekend heet natuurlijk, zo direct uit de frituur.
Maar waar Jannie met haar gedachten zit, niet bij deze hete bitterbal in ieder geval. Ze stopt hem zo in haar mond. 
Wil ziet het gebeuren en houdt direct een servetje onder haar mond. 
'Spuug, spuug uit.' Met een vuurrood hoofd spuugt Jannie de brandbom uit haar mond. Welke geblust kan worden met een glas water, maar een blaar in haar mond is er helaas toch. 
Dirk en Emma brengen de ouderen terug naar Bloemerheide en worden door alle drie vol liefde omhelst en bedankt.

                                                                                                                                 Februari 2012 Wil
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

Even later lopen ze gearmd terug naar huis. De sneeuw voelt prettig fris aan.  Het is niet echt koud want er staat nauwelijks wind.  Bovendien zijn ze er goed op gekleed. Bij de slager op de hoek haalt Mies nog snel even een stukje ossenworst.  Piet Eikenboom is daar zo gek op. De volgende dag is de vrijdagmiddagborrel bij haar in het appartement. 
Rond half vijf de volgende dag komen ze allemaal binnen. Er staat een fluweelzachter Primitivo uit de meest zuidelijke wijnstreek van Italië, Puglia klaar.  Ook daar is Piet gek op. De dames drinken allemaal een glaasje witte wijn. De zoon van Mies zorgt altijd dat zijn moeder voldoende lekkere wijnen in huis heeft. 
Wil gluurt opzij naar Jannie, ze inspecteert stiekem  haar verzorging, maar vindt niets raars.  Ze ziet er keurig en fris uit. Als snel zitten ze geanimeerd te praten. Ze kletsen als echte Hollanders graag over het weer,  over de kinderen, de kleinkinderen en zelfs al over achterkleinkinderen. Ze roddelen ook wel een beetje over sommige andere bewoners van Bloemerheide.  Suus lacht altijd het hardst om alle kletspraatjes. 
Vandaag heeft Piet groot nieuws. Hij si met zijn pijnlijke heup bij de orthopedische specialist terecht gekomen. Op kort termijn zal hij geopereerd worden. Suus, zijn vrouw, knikt enthousiast. Zij  is zo'n positief mens.  Ziet altijd de zonnige kant. Het is inmiddels geaccepteerd goed, dat een 80-plusser een nieuwe heup kan krijgen. Dat staat Piet dus te wachten. Het versleten gewricht zal vervangen worden door een gloednieuw kunststof exemplaar.  De verwachting is groot, dat hij met de juiste zorg redelijk snel weer terug kan naar Bloemerheide. 
Eerst  natuurlijk de revalidatie. Suus gaat met hem mee naar het zorghotel waar hij na de operatie, als alles goed gaat, opgenomen wordt. 
'We blijven lekker samen hè, Pietertje.  We kunnen  straks eindelijk weer dansen.' 
'Wanneer is het precies Piet?' vraagt Jannie. 'Is de opnamedatum al bekend?'  Piet kijkt op.
'Nee, nee, het moet nu allemaal in gang gezet worden. Er moeten nog verschillende afspraken gemaakt worden. Dat rijtje werken we volgende week af.'
'Nou ik ben heel blij voor je Piet, dat moet toch een heerlijk vooruitzicht zijn dat je straks weer pijnvrij kan rondlopen?' Suus knikt naar Jannie.
'Precies, zo is dat. Wij gaan ervoor.'
En dat meent ze echt, denkt Wil. Geen spoortje angst kennen deze twee dierbare vrienden.  Wat is dat toch bijzonder dat je op je oude dag nog zulke hartverwarmende vriendschappen kunt opbouwen.  Al kletsend borrelen ze gezellig door. Mies schenkt nog een s bij en vult de hapjes op tafel aan.
Dan wordt er op de deur geklopt.  'Mevrouw Brummel.' wordt er geroepen. 'Is onze moeder bij u ?' Iedereen kijkt spontaan naar Jannie want de stem van haar dochter herkennen ze allemaal. Mies loopt naar de deur.
'Kom binnen, Sabine, je moedertje zit hier ja. Het is ons vrijdagmiddagborreltje. 
Sabine loopt achter Mies aan, een parmantige kleuter met een rode houtje-touwtje jas en een vrolijke muts op haar hoofd, houdt haar hand vast.
'Hallo luitjes, wat een gezelligheid.'
'Groma, Groma,' roept de kleuter. Ze laat haar moeder los en sprint naar haar oma. Die gooit haar armen open en de kleuter klautert bij haar op schoot. Een aandoenlijk tafereeltje.
'Nou Sabine, wil je ook wat drinken misschien?'
'Het klinkt verleidelijk, maar nee, dank u wel. Ik kom mama ophalen. Ben je er klaar voor mams?'
Wil ziet Jannie schrikken. Ze verstopt haar gezicht achter het gemutste hoofd van de kleuter op haar schoot. Snel schiet ze Jannie te hulp door Sabine te vragen, wat ze ook alweer zouden gaan doen.
'Nou, niets bijzonders hoor, maar mama eet vanavond bij ons met het hele gezin. Traditie sinds tien jaar geleden onze vader is overleden.  Mijn broer en zijn vrouw zijn er ook. '
'Ach, natuurlijk. Dat is waar ook. Daar heb je het gisteren nog over gehad, Janneke.'
'Ja,' zegt deze snel. 'Ik heb niet op de tijd gelet. Sorry, Sabine. Het is ook altijd zo gezellig, ons borreluurtje.  Maar ik kom natuurlijk meteen mee.'
Ze zet de kleuter op de grond. 'Dag lieverds, tot morgen.' 
En weg is ze. Achter haar rug kijken Mies en wil elkaar veelbetekenend aan. 
                                                                                                                                        Heden Karin
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

Heden Karin
De regen striemt haar in het gezicht. 'Kom Paco, kom.' roept Karin als de hond wel erg lang bij plekje paddenstoelen  blijft snuffelen. De wind giert door de bomen. Met gemene, onverwachte rukvlagen waar ze bijna door omver getrokken wordt.  Black Pearl staat al op stal. 
Dat heeft ze aan het einde van de ochtend uit voorzorg gedaan. Het zal niet gebeuren dat het beest door een door de lucht vliegende tak getroffen wordt. Bij boer Wip, waar ze zonet was om melk en boter te halen, was een van de schuttingen al losgeschoten. 
Ze loopt haastig door, ze moet nog verse broodjes bakken en wat croissants voor morgenochtend. Straks krijgt ze weer gasten voor de Boskamer. Bert komt met zijn broer Henk. Een heerlijk weekendje relaxen die twee. Ze schijnen golfvrienden hier in de buurt te hebben. Ze kent Berts broer niet. Wel weet ze dat hij Bert enorm heeft opgevangen toen diens vrouw zo plotsklaps is overleden. Wat een vreselijke tragedie is dat toch geweest. De vrouw van Bert, die de secretaresse van haar vaste Boshuisgasten, Hans en Peter Molinga was, had op een ochtend vorig jaar  zonder op of om te kijken  de weg overgestoken. Om daarbij in de gril van een vrachtwagen te belanden. Op slag dood.  Inmiddels ruim een jaar verder reist Bert af en toe vanuit het hoge noorden naar haar in het Boshuis. Dit weekeinde komt hij dan gezellig met zijn broer. Leuk om die ook te leren kennen. 
Karin weet dat Greet hier zo haar bedenkingen over heeft. Eerlijk gezegd, weet ze zelf ook niet wat ze hier nu mee aan moet. Vindt ze Bert meer dan aardig. Die mooie grote ent met zijn haren achterover gekamd. Hij is woest aantrekkelijk. Ze hebben steeds een strakker contact. 
Als ze in de verte het kruispunt van bospaden  ziet opdoemen, aarzelt ze. Zal ze linksom of rechtsom het rondje afmaken. Beide kanten is even ver van haar huis. Kiezen hoeft niet, dat doet Paco al. Rechtsaf volgt ze de weg. Gelukkig heeft ze haar laarzen aan. Zonder goed schoeisel heb je hier echt niet makkelijk te lopen.
Terwijl ze zo door de modder en om diepe plassen heen ploetert, gaat ze in gedachte terug naar de bizarre ochtend bij de moeder van Greet in huis.  Ze is nog altijd een beetje beduusd over de daadkrachtige oude dame met de mooie grijze krullen.  Als die er immers niet was geweest, was het er heel anders afgelopen voor mevrouw Bos. 
Inmiddels is ze vlak bij het huis. Ze ziet in de verte een auto het bospad op slaan. Dan rijdt hij de oprit van haar Boshuis in. Dat zullen Bert en zijn broer zijn.  Kom Paco, Karin zet het op een holletje en staat even later min of meer buiten adem stil bij de auto waar inderdaad Bert en een andere
man inzitten. Broer Henk neemt ze aan.
'Wauw wat gaaf hier, zegt Henk als ze buitenom, via de trap naar het boshuis appartementje lopen. 
'Ja, ' valt Bert in nogal trots. 'het hele Boshuis is onderkelderd. Naast de gewone kelder waar ook een aanzienlijke wijnvoorraad ligt opgeslagen, zit de werkkamer van Karin. Daarnaast is de sauna en hier dan het groots opgezette B&B appartement.  Via de trap buiten, maar ook via een trap hier in de hal kun je binnendoor op de begane grond uitkomen.'
'Dank Bert, ik weet een nieuwe baan voor jou. Je kunt de sales manager van het Boshuis worden, ' grapt Karin.
Henk grijnst, Bert kijkt haar glimlachend aan.
'Nou, ik wens jullie een fijn verblijf. Bert, jij weet alles te vinden toch? Als jullie de sauna willen gebruiken, doen hoor! Schone handdoeken  liggen klaar op de banken. De mand met het ontbijt staat morgenochtend hier in het halletje.'
Karin doet de deur open en wijst naar het tafeltje dat in het halletje tegen de muur aanstaat.  Ze heeft er voor de komst van de mannen al een lekkere fles Portugese rode wijn uit het Dão gebied neergezet.
'Die is voor jullie.' Ze wijst naar de fles.
Met twee treden tegelijk sprint ze de trap op naar boven, om Paco die bij de voordeur staat te blaffen naar binnen te laten.  Tegelijkertijd  gaat haar mobiel af.  Het is Lucas.
'Mam, ben je thuis? Ik kom zo even naar huis en eet een hapje met je mee, is dat okay?'
'Oh gezellig, zoonlief.'
Hm dat wordt dus geen geitenkaas met avocado dat ze in haar hoofd had. Karin loopt terug naar beneden. Ze loopt haar grote kelder in en opent daar de diepvries.  Ze woont nu eenmaal aan de rand van het bos, waar geen supermarkt in de buurt is. Sterker nog, ze moet altijd het dorp uit naar het volgende dorp om boodschappen te kunnen doen. Daarom heeft ze altijd een goede voorraad, zowel ingevroren in de diepvries als in spullen in de voorraadkast.  Zoon Lucas, eeneiige tweeling met Bram, houdt erg van de Hollandse pot. Exquise vishapjes of frivoliteiten, zoals avocado en geitenkaas, zijn aan hem niet besteed.
Ze kiest voor wat gehaktballen. Die heeft ze net deze week gerold, gebakken en ingevroren. Tien stuks. Daar wordt hij wel blij van. Met wat frietjes kan ze dit opwarmen in de Airfryer.  Met een salade en een goed glas wijn kunnen ze lekker straks genieten.  Nog geen vijf minuten later hangt Bram, de andere helft van de tweeling, aan de telefoon. Ha, ha, denkt Karin. Zo is ze alleen en zo heeft ze haar hele huis vol mannen. 
Als ze de gang in loopt, hoort ze dat beneden de sauna aangaat. Lekker hoor. Het geeft haar een goed gevoel dat de gasten echt willen genieten van hun weekeinde in haar Boshuis. 

April 2012 Wil
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

                                                                                                                                                April 2012 Wil
Wil zit aan haar eettafel, die in half ingeklapte positie tegen de muur is geplaatst.  Op die manier spaarde het precies genoeg ruimte uit om hem in het kleine appartement te plaatsen. Het oude vertrouwde Perzische kleed er bovenop. Als dat kleed toch eens zou kunnen praten, denkt ze grijnzend, wat een verhalen zouden we dat toch ter horen krijgen. Het kleed stamt nog uit de eerste jaren van haar huwelijk met Jan. De tafel kwam later. Peinzend staart ze voor zich uit de schemering in. 
Dan staat ze op en trekt de gordijnen dicht. Ze loopt naar het grote kabinet waar ze uit de onderste lade een oud vergeeld album pakt.  Haar huwelijksdag.  Onder het eten bladert ze langzaam door het album. 
Zeker, denkt ze, terwijl ze naar de foto's kijkt, ze heeft het hier goed. Het eten is lekker, ze heeft leuke vriendinnen gekregen, maar ja, Jan mist ze nog altijd. Zij de rustige. Jan de kletsmajoor. Het was nooit stil in hun huis. Nooit. Niet toen ze trouwden, niet toen de vier kinderen nog allemaal thuis woonden en niet nadat alle kinderen uitgevlogen waren. 
Met een glimlach om de lippen denkt ze terug aan de vervlogen zondagen van toen. Koffietijd, iedereen verzamelde zich in het ouderlijk huis. Kleinkinderen kropen over de vloer en lagen soms te slapen op de bank of in het bed van opa en oma. Iedere zondag maakte ze grote pan maaltijdsoep , ze bakte koekjes en taart. Niemand kwam iets tekort. Altijd ijsjes voor de kleintjes in de diepvries
Haar oog valt op de foto bij het raadhuis. Och ja, dat was toch ook wat. Daar reden nog in de koetsjes. Tot aan het huis van haar schoonouders. Daar stapten ze over met hele gezelschap in auto's. Op naar het feest in de boerderij van haar ouders, zo'n twintig kilometer verder op. Te ver voor de paarden van de koetsjes.
Ze grinnikt zachtjes als ze de bladzijde omdraait. Een berg met bloemblaadjes.  Die donderse bruidsjonkers, de zoontjes van Drika hadden hun mandje in een keer omgekieperd. Ha, ha, die boefjes.
Plotseling schrikt ze op uit haar herinneringen als ze heftig gestommel in de gang hoort. Terwijl ze het laatste boontje aan haar vork prikt, probeert ze te duiden wat ze nu precies hoort. Het hoofd wat scheef met  haar oor naar de deur gedraaid. Ze wordt geroepen: 'Wil! Wil! Wil kom gauw. Help!'
Ze klapt het fotoalbum dicht. Schuift haar voeten in de pantoffels die onder de tafel liggen en staat binnen tien seconden  in de gang, waar ze in een chaotisch toneel terecht komt.  Mies staat daar met mijnheer Boeijen. Het lijkt wel of ze aan het vechten zijn. In een reflex trekt Wil mijnheer Boeijen aan zijn jasje naar achteren. 
'Ho, wat gebeurt hier?'
Op het zelfde moment rukt Mies zich los en rent haar kamer in, om daar op de alarmknop te slaan. Terwijl Wil Verbouwereerd naar Boeijen staat te kijken, begint deze plotseling krampachtig te huilen. 
Door de gang komen twee verzorgers aangesneld. 'Wat is er aan de hand?'
Ja, denkt Wil, dat zou ik ook weleens willen weten. Boeijen snikt als een  klein kind. Zijn handen voor het gezicht geslagen.  Om zijn nek hangt een stethoscoop. 
Mies, die naast Wil is komen staan, doe kort en bondig  haar relaas. Klaas Boeijen staat er als een zoutzak bij, de goede man is totaal de kluts kwijt.
De situatie is als volgt, oud huisarts Boeijen, was er van overtuigd dat Mies een patiënte is, waar hij op huisbezoek moest gaan. Maar Mies was daar natuurlijk niet van gediend. Ze is totaal overrompeld door hem. Boeijen was plotseling haar kamer ingekomen met de stethoscoop om zijn nek. Vastberaden om naar haar longen te luisteren. 
Mies en Wil kijken elkaar aan. Bij elkaar zien ze een waarheid waar ze niet in willen geloven. Nee  niet nog één. Het lijkt wel een epidemie. Eerst Jannie en nu Klaas die raar gaat doen.
De jongste van de twee verzorgers neemt mijnheer Boeijen bij de hand. Ze sust hem zo goed mogelijk. Met haar arm om hem heengeslagen schuifelen ze voorzichtig in de richting van zijn appartement, dat aan het einde van de gang is gelegen. 
De andere vrouw ontfermt zich over Mies en Wil.  Ze heeft al snel door dat dit niet echt nodig is. Deze dames kunnen zich zelf prima redden. 
'Ga maar, Marina,' zegt Wil. 'Kom Mies, trek je deur dicht en kom bij mij even een bakje doen.'
Wil ruimt snel de tafel af en even later zitten de twee vriendinnen enigszins verbluft, koffie te drinken.
'Tja, Mies, het kan ons ook overkomen. Dit heeft niemand in de hand.'
'Nee, zeker niet. Weet je wat Jannie mij eens vertelde, voordat jij hier kwam wonen.'  Mies kijkt wat bedroefd.
'Jannie woonde vroeger in Hoorn. Daar is geboren in een slagersgezin. Haar vader en moeder werkten beide in de slagerij. Vader schijnt door een bedrijfsongeval om het lever gekomen te zijn. Ze heeft me niet uit de doeken gedaan hoe dat precies gebeurd is. Iets met een ongeluk met de gehaktmolen. Haar moeder, met de kleine kinderen aan haar schort hangend heeft nog jarenlang zelfstandig de slagerij voortgezet. Voor het zware werk had ze wel een slager in dienst genomen. Maar haar moeder deed het fantastisch, schouders eronder en werken. Maar op zestig jarige leeftijd liep het plotseling met haar geheugen heel snel terug. Het schijnt zo hard gegaan te zijn, dat  ze binnen twee jaar op de gesloten afdeling van een verpleeghuis terecht is gekomen.'
'Ach nee, wat verdrietig.'
'Ja, maar het verhaal is nog niet eens afgelopen. Jannie was in die tijd al getrouwd. Sabine en Michiel waren al geboren. Dus een druk gezin, met daarnaast het bezoek en de verzorging voor haar moeder. Ze deed dat samen met haar zus Ans.' Mies zucht.
'Maar hoewel het geestelijk snel bergafwaarts ging met hun moeder, bleef moeders lichaam goed gezond. Jannie heeft hier veel verdriet om gehad. Ze stond hier heel dubbel in, vertelde ze.  Aan de ene kant de grote liefde voor haar moeder, aan de andere kant het grote verdriet over de vrouw die zon ontzettend dement geworden was. Pas tien jaar later is die moeder gestorven. Dubbele longontsteking na een klein griepje.'
'Och hemel, wat een een trieste jaren zullen dat geweest zijn voor Jannie en haar zus. Ja, en hun gezin natuurlijk.'
'Ja, inderdaad. Jannie heeft dit zo vreselijk gevonden, zo erg  dat ze haar kinderen heeft bezworen dat als het ooit zover met haar komt, dan wil ze dat haar kinderen een kussen op haar hoofd leggen en daar beide hand in hand dat vast houden.'
Wil haalt met een geschrokken blik haar hand door haar grijze krullen.
'Ah, dat meen je niet. Wat vreselijk voor die kinderen. En nu gaat het misschien zover komen. Dat kun je je kinderen tocht niet vragen. Oh, mijn hemel, wat vreselijk.'
'Oh, weet je, ze heeft dit zelfs in een brief vast gelegd.'
De dames kijken elkaar verdrietig aan. Drinken lekker hun koffie op en nemen tot slot nog beide een advocaatje met slagroom.

                                                                                                                             Heden Zwitserland
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

                                                                                                                                     Heden Zwitserland
Het waait hard. Marianne ziet achter de grote lariks de poort open en dicht zwiepen. Vreselijk irritant. Maar ze heeft geen zin om nu naar buiten te lopen. Als de jongens straks thuiskomen, moeten ze daar maar even naar kijken. Voor haar op het aanrecht ligt het oude kookboek van Wil, haar moeder. Ze is op zoek naar het recept voor zanddeegkoekjes.  Ze heeft ze al in geen jaren meer gebakken, maar nu haar moeder verhuisd is naar huize Begonia, nu gaat ze terug in de tijd.  Haar moeder bakte altijd heerlijke  taarten en koekjes. De favoriet toen ze nog klein warren was het zandtaartdeeg, waar ze dan van die worstvormen van draaide. De ene helft met cacao poeder, de andere helft gewoon. Dan dunne schijfjes snijden. Zeker 10 procent  verdween ongebakken in hun mond.  Ze lacht zacht, wat was dat toch altijd gezellig. 
Nu wil ze haar moeder verrassen met eigen gebakken koekjes al s ze morgen naar Nederland vliegt.  Volgens haar broers en zus hoeft ze zich helemaal niet te haasten, want hun moeder is zo goed als wat. Maar ja, Marianne beoordeelt dat toch graag zelf. 
Bizar hoe ze in enkele maanden zo gruwelijk achteruit gegaan is. Ze was de laatste keer in Bloemerheide nog zo goed. Dikke pret met Mies Brummel. Alleen wel heel verdrietig dat Jannie en ook die oude huisarts overgeplaatst zijn naar een verpleegtehuis. Waar moeders nu zelf ook zit. Waarom toch? Hoe kan dit toch?
Zo bizar, denkt Marianne, ook toen ze hier was in Neuenkirch, nog maar pas geleden, er was echt niets aan de hand. Ze was zo helder als altijd al. Ze hadden met de jongens filmpjes uit de oude tijd zitten kijken. Matthias vond het zo grappig te zien hoe Marianne als klein kind was. Wil had een doos vol film mee genomen.  Die mocht Marianne houden. Hm, ja gek eigenlijk bedenkt ze nu, want waarom heeft mama dat gedaan? Kan dementie werkelijk zo snel toeslaan?
Wil was in Bloemerheide wel raar gaan doen. Dat vond haar vriendin Mies ook. Zomaar bij andere oudjes naar binnen lopen, de verkeerde jas daar pakken en bij hoog en laag beweren dat die van haar was.
Haar eigen zus niet meer herkennen en tegen Wilma had ze gezegd dat hun vader 's nachts zo vervelend deed. Hij snurkte als een houtzaagmolen en  hij hield haar daardoor de hele nacht wakker. Hun lieve papa Jan, die bij Wil in bed zou liggen.
Heel bijzonder als je bedenkt dat hij al jaren dood is.  Nooit zou Marianne de laatste dagen van zijn leven vergeten. Haar moeder wilde perse alles zelf doen. Geen thuishulp nodig. Alleen de huisarts kwam natuurlijk iedere dag. Een ziekenhuisbed hadden ze in de woonkamer gezet. Iedere nacht sliep een van de kinderen op een stretcher naast het bed. Zo kon hun moeder in ieder geval een rust moment inbouwen. Totdat zij, Marianne, weer aan de beurt was.
Blijkbaar had ze een voorgevoel gehad. In plaats van op de stretcher te gaan liggen om te slapen, was ze in de stoel blijven zitten. Het gereutel van haar vader die veel moeite had met ademhalen, werd plotseling intenser. Hij was al de hele dag niet meer bij kennis geweest, het einde zou niet lang meer op zich laten wachten. Dat wisten ze allemaal, ook Wil wist dat.
Plotseling veranderde de toon van het ademhalen. Ook de frequentie. Opeens begreep Marianne het, dit waren waarschijnlijk de laatste ademhalingen. Als een gek rende ze naar haar moeder in de slaapkamer. 
'Mam, mam, ik denk dat het afloopt!'
Wil sprong haar bed uit en hup daar ging ze in haar nachthemd op een holletje naar haar man. 
'Ja,' had ze gezegd. 'Dit is het einde.' Haar moeder hield haar vaders hand vast.  Marianne aaide hem zacht over het hoofd. Ze durfde niets te zeggen. Doodsbang dat ze hem zou storen op zijn weg de diepe duisternis in. Zag hij het licht aan het einde van de tunnel? De laatste ademstoten gingen heel langzaam als een flakkerende kaars die geen brandstof meer heeft. Het was voorbij. Jans leven vloog weg op zijn laatste ademzucht.
'Oh, Poeltje toch, oh Poeltje, ' had ze haar moeder horen fluisteren. 
De voordeur slaat dicht en Marianne schrikt op uit haar dagdroom. Ze kijkt door de keukendeur de gang in wie er thuisgekomen is. Het is Manni. Snel veegt ze de tranen van haar wangen.
'Oh, Du backst Kekse.'
'Ha, ja, voor als ik morgen naar Nederland ga, naar oma.'
'Wie geht es Oma jetzt?'
Marianne die al van jongs af aan Nederlands spreekt tegen haar zonen, praat rustig verder in haar moedertaal.
'Goed naar omstandigheden. Maar morgen zal ik meer weten.' 
De volgende dag brengt Matthias haar naar de luchthaven. 
'Stärke Liebling, halt mich auf dem Laufenden.'
Hij kijkt haar na, ze werpt hem kushandjes toe, tot ze met haar rolkoffer door de draaideuren is verdwenen.
Even na half twee 's middags land ze op Schiphol waar Gert haar opwacht.
In het Boshuis haalt Karin op exact hetzelfde moment een fles Fairview Pegleg Carignan uit de kelder. Hier zal ze haar boys eens mee verrassen, denkt ze. De wijn uit Swartland  tjokvol fruitaroma's  heeft ook iets peperig. Dat moet een goede combinatie met de pittige gehaktballen zijn. Ze heeft pas een stuk over de druif carignan geschreven. Daarvoor  heeft ze ook de nodige wijnen geproefd. Robuuste wijnen, zo zou ze deze het liefst omschrijven. 
De Carignan die nu in haar hand ligt, is van druiven uit de oudste "carignan" wijngaard.  Van het oogsten tot aan de pers gaat hier alles met de hand. Franse eiken vaten worden gebruikt  voor de finale van de wijn.  Het is absoluut geen gemakkelijke druif voor de wijnboer weet  ze. Een late rijper die dus alleen met succes gekweekt kan worden in relatief warme klimaten. Niet schimmel tolerant.  De meeldauw  haalt graag uit. Daarnaast moet de druif met de hand geoogst worden, want het steeltje waarmee hij aan de stok vergroeid is, is super taai.
Als ze de kelderdeur achter zich dicht wil doen, aarzelt ze, met een blik op de gastenkamer aan de andere kant van de trap. Ze heeft ze horen stommelen. Wat hun plannen voor vanavond zijn, daar heeft ze geen weet van. Maar zal ze hen uitnodigen voor een glas wijn na het eten? Ach wat. Nee, ze heeft haar jongens al over de vloer. Veel te gezellig.
Boven gaat haar mobiel af. Ze holt de trap op. Haar hakken klepperen op de houten treden. Greet aan de lijn. 
'Hee, hoi, ho is het?'
'Ja, best hoor. Zeg, morgen is mijn moeder jarig. Meestal ga je dan mee. Ben je morgen ook van de partij?'
'Natuurlijk, het staat in de agenda hoor. Ik heb ook een klein cadeautje voor haar gekocht. Een armbandje. Ze houdt toch zo van sieraden?'
'Ah, lief. Ja zeker, daar is ze nog altijd gek mee. Is je logé er al?' vraagt Greet nieuwsgierig naar Bert.
'Ja zeker, hij zit nu in de sauna. Hij is hier met zijn broer. En ik heb vanavond mijn jongens thuis. Dus zet al je hersenspinsels maar in de hoek.'
Greet barst in lachen uit.
Karin haalt  grinnikend haar hand door haar haar.  Ze kijkt liefdevol naar Paco die inmiddels tegen haar aan staat.
'Eh, hoe laat haal je me op?'
Ze spreken af rond koffietijd naar de jarige job te gaan.   April 2012 Wil
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

                                                                                                                                                    April 2012 Wil
Op het kleine terrasje heeft Wil net een kopje koffie op tafel gezet. Er staat een fris windje. Ze heeft haar vest tot onder haar kin dicht geknoopt.  Maar naar binnen gaat ze niet. Ze zit lekker op het bankje, diep weggezakt in stapels zacht kussens. In gedachten verzonken. Het grijze krullende haar wappert af en toe in haar gezicht. , het hindert haar niet.
Hoe moet dat nu toch verder. Jannie doet zo zonderling, Klaas Boeijen is helemaal de weg kwijt.  Net als vroeger de broer van haar vader. Waar ze weleens met Marianne op bezoek ging. Hoe vaak heeft ze die oude man niet bezocht. Ze had zo'n medelijden met hem. Ze  zucht en stopt een weerbarstige pluk haar achter haar oor. Wat een lijdensweg was het voor oom Arie geweest. Zo triest. De bezoeken met Marianne staan haar nog het scherpst voor de geest. Marianne wilde altijd met haar mee, huppelend met haar kleine handje stevig in die van haar, want ze vond het tegelijk leuk, maar ook griezelig. 
Het verhaal dat Mies haar over Jannie verteld heeft, heeft haar koude rillingen bezorgd. Zo opzien tegen een verpleeghuis, dat je je kinderen een moord wil laten plegen. 
Ja, want zo is dat dan. Hoe staat ze daar zelf eigenlijk in? Zij wil ook niet opgesloten worden in zo'n verpleeghuis. Hoe lief en zorgzaam de medewerkers ook zullen zijn. 
Nee, ze wil absoluut voortijdig dan dood!  Dat moet ze toch eens met Marianne bespreken. Zou die niet iets, via de apotheek, voor haar kunnen regelen? Zodat zij, als de dag daar is,het slot zelf kan regisseren. 
Verderop ziet ze Klaas Boeijen lopen. Zijn handen gevouwen op de rug. De duffelse camel jas hangt half open. Als je hem zo ziet lopen, lijkt het alsof er niets aan de hand is.  Kan dat van gisterenavond dan misschien een black out geweest zijn.
Boeijen zelf woont aan dezelfde kant van Bloemerheide als Wil, zes deuren verderop. Ook zijn terrasje grenst aan de  gemeenschappelijke tuin. Een heerlijke tuin om in te wandelen. Dementie kent geen rangen en standen. Voor het eerst van haar leven voelt Wil een negatieve stroming opzetten. Een waar ze niet goed mee weet om te gaan.  Ze weet gewoon niet hoe ze Jannie kan helpen, als het nog slechter met haar gaat. 
Vorig jaar  is ze Joke ook al kwijt geraakt aan het verpleeghuis. Riet kwam haar toen af en toe ophalen om samen bij Joke op bezoek te gaan. Lang heeft haar leven in dat verpleeghuis echter niet geduurd. Na twee maanden was het over en uit. Raar, maar waar.  Riet en zij waren verdrietig, maar toch er blij mee. Immers het leven van Joke was opgehouden op de dag  dat ze door de hersenbloeding getroffen was.  Joke die ook alleen woonde, nadat haar man overleden was, wat toen gevonden door haar zoon die bij zijn moeder op visite kwam. Ze was in de keuken, zo tegen de grond gesmakt. Daar lag ze toen hij binnen kwam. 
Ze leefde nog, dus met gillende sirene naar het ziekenhuis, maar het mocht niet meer baten. Hoewel ze in eerste instantie wel leek te reageren op de zorg, was het simpelweg snel over.
Twee klopjes op de deur. Daar staat Marina, de verzorgster, haar eerste aanspreekpunt in Bloemerheide. Deze verzorgsters hebben een belangrijke rol in het leven van de ouderen.  Ze zijn ook het contact tussen de bewoners en hun naaste familie. 
Fris en schoon in een kraakhelder uniform, komt ze binnen. De haren in een vrolijke paardenstaart samengebonden.  Het doet Wil nog altijd goed om verzorging er zo bij te zien lopen. Nostalgie...?
'Ha mevrouw van der Poel, zit u lekker in het zonnetje,' zegt ze vrolijk. 'Nou, ik heb goed nieuws voor u. De operatie van mijnheer Eikenboom is een succes. Zijn vrouw heeft ons gebeld met een speciaal verzoek of ik het ook aan u  wilde doorgeven.'
'Oh, dat is fijn. Wat een goed nieuws. Weten Mies en Jannie het ook al?'
'Nou, mevrouw van Brummel wel, maar mevrouw van Kasperen is zwemmen.'
'Ach ja, natuurlijk. Dan vertellen wij dit goede nieuws,  haar straks wel.'
'Prima.'
Marina draait zich om. Bijna struikelend over haar eigen klompen blijft ze een beetje dralen, alsof ze nog meer op het hart heeft.  Wil ziet het en pakt het signaal op. 'Marina, heb je nog meer op het hart?'
Marina wrijft in haar handen. Ze blikt wat schuin weg naar het oude kabinet zwaarbeladen met allemaal fotootjes die in de houten rand van de deurtjes gestoken zijn.  Ze bijt op haar lip en kijkt Wil dan recht aan. De blonde staart zwiept om haar hoofd.
Wil straalt zoveel rust en ook gezag uit, dat ze vanzelf begint te praten. 'Eh, ja, ziet u,' ze stamelt er van. Wil staat op en loopt naar haar toe.
'Marina, zeg het maar gewoon. Toe maar. Ik houd het heus voor mezelf als het erg vertrouwelijk is. Je weet, ik kom ook uit de zorg,' voegt ze eraan toe. 
'Het gaat over mijnheer Boeijen, hij moet overgeplaatst worden.' Ze kijkt Wil bezorgd aan.
'Nee, nee zeg, dat zal toch niet waar zijn.' Wil slaat onthutst haar hand voor haar mond. Dit had ze nog niet zien aankomen.  Marina knikt. 
'Ja, echt, het gaat gewoon niet goed meer in het huis.'
'Maar ik zag hem net nog rustig voorbij wandelen. Hij loopt er goed bij, toch?'
'Ja, schijn bedriegt, mevrouw van der Poel. Het gaat al een tijd lang achteruit met mijnheer Boeijen. De laatste maanden gaat dat steeds harder. We kunnen de verantwoordelijkheid niet langer op ons nemen. Het akkefietje van gisteren is echt niet het eerste geweest. We zijn continu met hem bezig, zo onopvallend mogelijk natuurlijk. Maar het is langzamerhand dweilen met de kraan open.'
De deur zwaait open en daar staat Mies, zoals altijd gracieus gekleed in een chique mantelpakje. 
'Wil, heb je het al gehoord? De heup operatie van Piet is een succes!'
Enthousiast roffelt ze haar handen op haar heupen.  Marina draait zich om en loopt de kamer uit.
Als Jannie even later teruggebracht wordt door de taxi, vertellen ze haar het goede nieuws. Zowel Jannie als Mies zijn in een goede stemming.
Maar Wil durft ze niet te zeggen, dat er eigenlijk nog meer te vertellen is. 
Bovendien heeft ze het Marina beloofd.  Dus ze lacht maar een beetje met ze mee als Jannie vertelt hoe een vreselijk dikke vrouw vanochtend uitgleed in het zwembad. Waarna ze op haar dikke, bolle billen zo het water in stuiterde.
Ze spreken af dat ze volgende week bij de Eikenboompjes op bezoek zullen gaan. Dan zitten die in het tijdelijke revalidatiehuis totdat Piet weer helemaal opgeknapt is en met zijn nieuwe heup overweg kan. 
En op dansles zoals prethoofd Suus graag zegt. 
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

                                                                                                                                                   Heden Karin
Bert en Henk liggen op een Boshuis handdoek in de sauna. De infrarood warmte gloeit en doet ze goed. 
'Toch anders dan een Finse sauna, Henk,' murmelt Bert vanaf zijn bank.
'Ja, maar ik vind  dit wel eel erg lekker zeg. De warmte hier is gewoon veel beter te verdragen dan anders.'
'Dat heeft te maken met het temperatuurverschil, broer. Dat is namelijk aanzienlijk. Het haalt de 80 graden nog niet eens, Bijkomend voordeel is dat je niet zo lang van te voeren hoeft te beslissen of je de sauna in wilt.'
'Precies. Maar nu even iets heel anders. Hoe zit het nu met Karin en jou?'
Bert tilt zijn hoofd op en kijkt zijn broer met opgetrokken wenkbrauwen aan. 
'Pardon,  hoe bedoel jij dat?'
Henk gaat er eens even goed voor zitten.
'Nou, je hebt op het huis gepast, de wijngaard onder handen genomen. Je bent wezen paardrijden met Karin op het strand en nu logeren wij hier.'
'Eh, ja en?'
Bert draait wat ongemakkelijk op de bank heen en weer, gaat uiteindelijk recht op zitten.
'Nou, rustig maar broertje. Het is zo maar een vraag hoor. Ik vind het trouwens een buitengewoon leuk mens.' Bert kijkt Henk spottend aan.
'Mooi, wat let je. Maak er maar werk van. Ik houd je niet tegen. Maar...' lacht Bert. 'De dominee wel.'
Henk kijkt nar de gebalde vuisten van zijn broer, die de handdoek langzaam verfrommelen. Dan staat hij op. In gedachten in de toekomst, waar hij zeker weet dat Bert en Karin ooit een echte liefde relatie zullen hebben.
'Kom, we gaan een glas wijn drinken.'
Het appartement van het Boshuis is zo ingericht dat er ruimte is voor een lekkere zithoek. Bij mooi weer kunnen gasten op het bijbehorende terrasje zitten. Terwijl Henk de fles openmaakt, wordt er zacht op de deur geklopt.
'Ja, kom maar binnen, schat,' roept Bert. Karin zwaait de deur open met in haar handen een houten plank beladen met hapjes. 
'Roomservice', lacht ze.
'Zo, dat ziet erg goed uit, zeg. Wat een verrassing.'
'Geniet er maar van. Ik heb het een beetje afgestemd op de Portugees die je nu aan het inschenken bent. Deze Dāo is krachtig dus kan ook wel wat stevige kost aan.
Bert kijkt haar liefdevol aan. Wat is ze toch een super gastvrouw. En altijd zo lief.
Het dringt nauwelijks tot hem door wat ze tegen Henk over de hapjes zegt. Hij hoort het wel, maar luistert niet echt. 
'Van links naar rechts "pata negra", wijst ze aan, 'dan "Sao Jorge". Dat is een kaas afkomstig van het gelijknamige Portugese eiland, gemaakt van rauwe koemelk. Lekker hoor.' Karin lacht naar Bert en steekt, terwijl ze het uitlegt, een blokje in haar eigen mond.
'Het laatste is chorizo.' 
'Die ham?' Henk wijst naar de "pata negra". 'Dat is toch Iberico ham? Van die varkens die alleen maar eikeltjes eten?'
'Klopt, maar alleen maar eikels, nee dat is niet helemaal waar. Dat is dan ham afkomstig van vrijlopende Iberico  varkens die in hun laatste levensfase alleen maar eikels hebben gegeten. Die ham heet: "Jamon Iberico de bellota". Het is een ham die ook tenminste 32 maanden moet rijpen. Maar de andere "babes" eten ook gras en kruiden hoor.'
'Babes?' zeggen de broers tegelijk op vragende toon.  Karin begint te lachen.
'Oh ja, jullie hebben geen kinderen. Babe is een familiefilm waar de kinderen vroeger helemaal gek van waren. Het gaat over een klein varkentje, Babe dus, die maar een ding wil in zijn leven. Namelijk een herdershond zijn, zodat hij kan helpen de schaapskudde te hoeden.'
Henk wrijft in zijn handen en gaat grijnzend wat verder onderuit zitten.
'Drink je een glas met ons mee, Karin?' Een lichte aarzeling, haast ongemerkt blikt ze naar Bert die toevallig net voorover buigt om zijn veters te strikken, maar dan bedankt ze.
'Nee, lief, maar mijn jongens komen ze thuis. En ik moet nog het een en ander afmaken.  maar genieten jullie er vooral lekker van. Dag hoor.'
En weg is ze.
'Proost,' zegt Bert en klinkt zijn glas tegen dat van zijn broer.
'Heb jij  pa en ma de laatste tijd nog gezien of gesproken?'
De uiterst vrome ouders van de broers hebben hun jongste zoon, min of meer, uit hun leven verbannen. De gelijkenis van de verloren zoon  uit het Bijbelboek van Lucas heeft klaarblijkelijk niet in hun bijbel gestaan.  Nooit zou Bert het vergeten, hun haat tegen Vera, zijn overleden vrouw.
Hoe ze haar door het slijk gehaald hebben met hun zogenaamd vrome woorden.  Ze waren niet eens naar haar begrafenis gekomen. Voor hun was zij de personificatie van de duivel geweest. Zij was de Eva die hem de appel had toegestoken. "Wijnboer" worden! Belachelijk." Dat waren de woorden van zijn moeder geweest, de laatste keer dat hij bij hun in de boerderij kwam.
Het antwoord van Bert dat Noach anders ook wel van een slokje wijn hield, was niet in goede aarde gevallen. 
Maar hoe anders is hun oma die wars is van dat bespottelijk overdreven kerkelijk gedoe van hun ouders.  De boerderij waar hij in woont, maar ook de boerderij van Henk zijn geschenken van haar  geweest aan haar kleinzonen. 
'Nee, ik zie ze weleens in de kerk zitten. Maar heb de laatste tijd geen contact gehad. Eerlijk gezegd heeft dat hele gedoe vorig jaar met Vera, de begrafenis en de onverzoenlijkheid van die oudelui mij nogal geraakt. Oma zie ik wel veel. Maar jij toch ook?'
'Ja, zeker. Ze was er eergisteren nog. Ze kwam haar fameuze griesmeelpudding met bessensap brengen. Volle melk. Zo lekker. Toch gek dat zo'n lieve vrouw zo'n  obstinate calvinistische pinguïn  heeft groot gebracht. 
Henk proest het uit en verslikt zich bijna in zijn slok wijn.
'Man, maak me toch niet aan het lachen als ik aan het drinken ben. Ach ja. Nou ja. We hebben het maar met ze te doen.'
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"    Mei 2012 Wil

Het is werkelijk een mooi gezicht. De deling inde kamer die aan twee kanten omlijst wordt door een  plankenstellage waar de boeken bijna uit hun voegen barsten. 'Nou, jullie houden niet van lezen, dat is hier wel duidelijk,'  grapt Wil lachend.
Sabine grijnst. 'Nog een boek erin, dan gaat mijn man eruit hoor,' lacht ze, stralend kijkend naar de overvolle boekenkast. 
'Ha, ha, Sabine toch.'
De vrouwe gaan zitten, Sabine  heeft al thee klaargezet en schenkt nu twee kopjes vol.
'Koekje erbij, Wil?' Dat slaat Wil niet af. 
'Ik maak me zorgen Wil over mijn moeder.'
Wil kijkt haar aan en duwt een weerbarstige grijze krul achter haar oor. Ze zucht en brengt  voorzichtig het kopje naar haar mond. De thee is nog gloeiend heet.  Sabine pakt onder de salontafel een oud fotoalbum vandaan. 
'Kijk, dit is mijn oma. Hier is ze nog samen met mijn opa, die ik nooit gekend heb, samen met hem aan het werk in de slagerij.'
Wil ziet een leuke, knappe vrouw achter de toonbank van een slagerij staan.  Naast haar een grote man. Een knappe vent. Zwart krullend haar omlijst zijn goede hoofd. Jannie lijkt duidelijk erg op haar moeder, die Wil hier op deze foto ziet staan. 
'Hier, kijk hier is ze met mijn moeder en tante Ans samen.' 
Nu zijn ze  een stuk verder in de tijd, de leuke vrouw van de vorige foto zit hier in een rolstoel, haar mond hangt een beetje open, de dochters houden aan beide zijden hun moeder vast. 
Wil laat haar blik over de andere foto's op de bladzijde gaan en kijkt dan naar Sabine.
'Ik snap het meisje, ik snap je zorg. Maar zover is het nog niet met jouw moeder hoor.'
'Nee,  misschien nu nog niet, maar het gaat wel bergafwaarts toch? En wat mijn moeder altijd bij hoog en laag beweerd heeft, ons bezworen heeft, is dat ze nooit naar een verpleeghuis mag gaan. Hoe lief en verzorgend het  personeel ook met haar moeder omging, mama vond het een verschrikking. Oma zat de hele dag in dei rolstoel heen en weer te schudden. Ze zei geen woord meer.'
Wil neemt een slokje thee en zet dan haar kopje neer.
'Tja, Sabine, oud worden is een ding, maar oud zijn, is iets anders. Toch zou ik me nu nog niet zo veel zorgen maken. Je moeder is wat vergeetachtig. Maar wij zorgen wel dat het niet opgemerkt wordt. We bouwen op dit moment een "dementie muur" om haar heen.'
Geruststellend klopt ze Sabine zachtjes op haar arm. 'Niet huilen kind. Bewaar die tranen voor later.  Nu zijn ze echt nog niet nodig.  Als Mies en ik denken dat het echt niet meer goed gaat, dan zeggen we dat. We houden goed contact met jou en je broer, zonder dat Jannie dat zal merken.
Een zucht waarin een snik is opgesloten. Sabine wrijft  tranen van haar wangen. 
'Wat zijn jullie toch een lief stel oude wijfies,' mompelt ze zachtjes.
Rond de klok van vier uur is Wil weer terug in Bloemerheide. Voordat ze naar haar appartementje gaat, loopt ze even langs de kapperszaak in de hal op de begane grond, om haar maandelijkse knipbeurt af te spreken.  Elma de kapster is alleen in de zaak.
'Ha, mevrouw van der Poel.  We hebben toch geen afspraak nu?' vraagt ze met een ietwat geschrokken blik in haar ogen. 
'Nee hoor, Elma. Ik kom juist een nieuwe afspraak maken, als het kan aan het einde van volgende week. Zou dat lukken?'
'Oh ja hoor.' Elma rommelt wat achter haar computer.  'Vrijdagochtend elf uur. Is dat goed?'
'Prima hoor,  ik zet het meteen in mijn agenda. Je hoeft me geen kaartje mee te geven hoor.'  Uit de tas van Wil komt een mooie leren agenda tevoorschijn. En een vulpen. Daar schrijft Wil haar hele leven al mee, met vulpennen
'Mevrouw van der Poel, mag ik u iets vragen.'   Elma aarzelt even en plukt aan een pluisje op haar trui.  
'Tuurlijk meid, wat wil je weten?' Dan komt het hoge woord eruit. Deze kapster heeft, heel goed, een training gedaan in het herkennen van clients met dementie.  En nog belangrijker, hoe ze op een humane manier met deze mensen kan omgaan. Immers het vraagt geduld en kennis om op juiste wijze te kunnen handelen.
Wat was er nu gebeurd. Jannie was twee dagen geleden voor haar knipbeurt verschenen, gewoon op de afgesproken tijd. Elma is gewend dat ze het haar van Jannie altijd eerst even wast en Jannie ging ook al uit zichzelf bij de wasbak zitten. Tot zover niets aan de hand dus. 
'Ik waste haar haar  en spoelde voorzichtig het schuimende zeep weg. OP het moment dat ik de handdoek  om haar hoofd wilde vouwen om zachtjes te drogen, stond ze opeens op. Ik was verrast en vroeg: "Wat gaat u nu doen? Heb ik u pijn gedaan?"  Ze draaide zich niet eens om, maar zei; "Ik ga naar huis. Dag hoor." Gelukkig kwam Claire op dat moment binnen en die overzag in een oogopslag dat hier iets niet klopte. 
Met z'n tweeën hebben we Jannie uiteindelijk in de kappersstoel gekregen. En toen was het net of er een knop om ging.
"Lekker kort hoor Elma," zei ze.  Ik kan u wel zeggen dat ik verbijsterd was.'
Wil zucht en schudt verdrietig haar hoofd. 
'Ja, Elma,  ik denk dat het de laatste tijd niet zo heel goed meer gaat met Jannie. We maken de laatste tijd meer dingen met haar mee, die vraagtekens oproepen. Mies Brummel en ik proberen een soort beschermende muur om haar heen te bouwen,  zodat ze toch zolang mogelijk bij ons hier in Bloemerheide mag blijven.  Maar wij vrezen wel dat haar einde hier in zicht komt.'
'Och, wat verdrietig. Voor haar, maar ook voor jullie. Jullie drieën, mevrouw Brummel, Jannie en u zijn toch vriendinnen.'
'Ja, Elma, inderdaad. Maar ja, helaas kunnen we dit niet echt tegenhouden.  We zullen haar zo goed mogelijk helpen, zolang dat gaat. Wanneer heeft ze weer een kappersafspraak? Dan kom ik wel met haar mee. Ik verzin dan wel een smoesje.' 
Elma kijkt in de agenda en noemt de datum. Wil noteert deze afspraak ook in haar agenda. 
'Oh, en Elma, wil je er alsjeblieft met niemand over praten. We willen haar graag, zo lang mogelijk hier kunnen houden.'

                                                                                                                           Mei 2012, Suus en Piet
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"  

                                                                                                                                            Mei 2012 Suus en Piet
In het appartement van Suus en Piet , een slag groter dan dat van Mies, Jannie en Wil, staat Suus in haar keukentje kaasblokjes te snijden. Ze legt ze op een Delfts blauw bordje. In het midden zet ze een bakje met mosterd.  Dan pakt ze een worst uit de koelkast. Ook die gaat in plakjes op een Delfts blauw bordje. Ze wast het scherpe mes af, haal het langs haar onderarm en bergt het op in de la.
Daar komt Piet de keuken in.
'Meidje, je bent er maar druk mee.'
Piet zelf komt net uit bed. In de middag gaat hij nog altijd een uurtje liggen. Dat is het enige wat hem nog aan de operatie herinnert. Het gaat heel goed met hem. Hij loopt weer als een kievit. 
'Nou, dit is toch geen moeite zeg. Die paar simpele blokjes kaas en plakjes worst. Joh. Weet je nog vroeger? Met de buurtborrels. Hele zalmen stond ik dan te marineren om ze vervolgens in dunne tranches te fileren.'
'Tja, dat was wat inderdaad. En dan allemaal p de veranda in onze achtertuin, Buurman Berend, buurman Walter met buuf Magda.' 
'Ja, en de buurtjes van de overkant. Och Piet, waar is die tijd toch gebleven.'
'Weggesmolten. Als zand door onze handen gestroomd.'
Piet slaat zijn arm om zijn vrouw heen. 
'Maar wat hebben we het hier gelukkig ook goed. En over deze buurtjes hier, hebben we ook niets te klagen, toch?' zegt Piet  er vragend achter aan als zijn vrouw hem helemaal tegen hem aan kruipt.
Plotseling kijkt ze hem geschokt aan. 'Oh, Piet, dat ben ik helemaal vergeten te zeggen.'
'Wat, wat is er schat?' Piet schrikt van de plotselinge heftige stem van zijn vrouw.
'Het is Jannie. Mies en Wil hebben het idee dat het niet zo goed meer met haar gaat. Ze hebben al een paar hele rare dingen met haar meegemaakt.'
Snel verteld Suus haar man het hele verhaal. Eindigend met de "dementie muur"  die ze op moeten bouwen, zodat Jannie zolang mogelijk hier in Bloemerheide kan blijven.  Piet geeft zijn vrouw een kus op haar voorhoofd. 
'Daar gaan we voor zorgen hoor.' 
Dan loopt hij de kamer in. Op tafel ziet hij een fles wijn klaarstaan, met een kurkentrekker er naast. Suus heeft dat voor hem klaar gezet.  Hij is de man van de drank, zij doet de hapjes.  Een verdeling waarbij ze beide wel bij varen.
De wijn komt uit Frankrijk. Suus en hij hadden een goedgevulde wijnkelder toen ze verkasten naar Bloemerheide. Die hele voorraad is naar hun zoon gegaan, die er nu voor zorgt, dat zijn vader en moeder altijd een paar lekkere wijnen in huis hebben.
Piet kijkt naar het etiket en gaat in gedachte  terug naar de camping in de de Rhône, waar Suus en hij  met hun camper stonden. In die camper konden veel wijnschatten opgeslagen worden. Zoals deze Chateauneuf-du-Pape. een trouvaille van een van hun laatste reizen.  Ver terug in de tijd staart hij naar buiten. Hij ziet  het nog zo voor zich. Die camping met verschillende terrassen. Zij stonden gelukkig redelijk goed onderaan. Mooi in de schaduw van de zwaar bejaarde bomen.  Die diep geworteld in de uitlopers van de berg stonden. Oh, wat was het daar toch heerlijk. Een kabbelend beekje op steenworp afstand. Het dorpje Chateauneuf-du-Pape bijna om de hoek.
Plotseling staat hij stokstijf. De kurkentrekker bevriest in zijn hand en blijft roerloos boven de kurk in de fles hangen.
'Suus,' roept hij opgewonden. 'Suus, kom snel. Suus!' 
Zijn vrouw komt direct aangerend. Geschrokken. 'Wat is er? Ben je gevallen?'
Piet is met stomheid geslagen. ' Nee, kijk daar!' Hij wijst naar buiten.
'Oh hemel, ' Suus rukt de terrasdeur open. 'Jannie,  waar ga je naar toe? Kom meisje, het is veel te koud hier, zoals je er nu bij loopt.'
Jannie kijkt Suus volkomen verbluft aan.
'Nee, hoe zo? Ik ga zwemmen hoor.
Dan begrijpt Suus het verband. Jannie is op weg naar de grote vijver, die voor in de tuin van het bejaardenhuis ligt. 
Piet is inmiddels ook naar buiten en heeft met tegenwoordigheid van geest een grote plaid van de bank gerukt, welke hij nu als een handdoek om Jannie heen slaat. 
'Het zwembad is gesloten vandaag, Jannie. Kom maar, je kunt via ons huis weer naar binnen en naar je eigen appartement.' 
Met zachte dwang nemen ze Jannie bij de hand.
Vijf minuten later, zie daar gaat de deur van het appartement nr. 22 open. Piet gluurt naar buiten. 
'Snel Suus, niemand te zien.' Suus en Jannie lopen gearmd de gang in.  Ze opent vlug de deur  van het appartement van Jannie. En een, twee, drie, is Jannie in haar zwempak weer in haar eigen kamer.
Een klein uurtje later zitten ze gezellig met z'n vijven aan de borrel. "Morgen weer verder met "Heb uw lot lief" 
(Inmiddels op blz 153 van het boek)

'Wat een heerlijke Franse wijn is dit, Piet,' zegt Jannie, die inmiddels weer gewoon gekleed is. 
'Lekker hè. Hebben Suus en ik  zelf meegenomen. We maakten een rondreis  met de camper door het zuiden van Frankrijk'
Spontaan beginnen ze allemaal hun vakantie herinneringen op te halen. Jannie vertelt in geuren en kleuren hoe zij en haar man door Amerika reden. 'De Niagara  waterval,  dat is pas echt nat zeg,' grapt ze. 'Op de boot moesten we allemaal regenkleding aan, want we kwamen tot vlakbij de watervallen. Het was adembenemend mooi.'
Terwijl ze het vertelt, kijken Mies en Wil elkaar aan. Dit is toch volstrekt onbegrijpelijk. Niemand die op dit moment zou durven beweren dat het met Jannie niet meer helemaal goed zit in haar bovenkamer. Ze doet haar verhaal heel helder, vol humor, maar ook vol feiten. Ze nipt van haar glas en glimlacht weemoedig, in gedachten helemaal terug in de tijd, met haar heerlijke leven met haar lieve man.
Mies vertelt over Zuid-Afrika. Daar ging zij veel met haar man naar toe. De wijngebieden bezoeken, maar ook regelmatig naar het noorden. Pretoria bijvoorbeeld. Dat staat nog zo in haar geheugen gegrift. Stad van Jacaranda wordt het wel genoemd.
'Waarom is dat Mies?' vraagt Jannie
'Wel, er zijn wel duizenden Jacaranda bomen en als die in hun paarse pracht staan, dan weet je niet wat je ziet.'
Wil staart naar Jannie. Ze is zo beduusd door deze plotselinge verandering in haar. Suus stoot haar ongemerkt aan. Wil blikt opzij. 
Ze knikt en vertelt dan wat over haar vakanties in het vroegere leven. Ze waren veel in Italië, waar ze ook een huis hadden, net over de Zwitserse grens.  Haar Jan was ook gek van wijn. Hij kocht naar hartenlust  alles wat hem op dat moment werd aangeboden.  'Hij was nogal impulsief' lacht ze. Suus geeft haar een liefdevol klopje op haar arm. Ze beseft echt dat ze heel bevoorrecht is met haar Piet nog bij haar. Ze staat op en loopt het kleine keukentje in. Wil loopt achter haar aan om een handje toe te steken.
'Suus, waarom doe je dat toch altijd?'
'Nou, als je iets gesneden hebt, een partje citroen of zoals nu die worst, dan  was je het mes netjes onder de kraan af. Vervolgens, voordat je het mes opruimt, haal je de punt over de binnenkant van je arm.
Suus kijkt Wil aan en kijkt dan weg. Ze zet het mes in het blok en wrijft haar handen in elkaar. Vervolgens legt ze haar linkerhand met de palm naar boven in de rechterhand. Met haar duim schuift ze de mouw van haar blouse iets omhoog. Voor het eerst ziet Wil een oud gekarteld litteken. Het verbaast haar dat ze dit nog nooit eerder heeft gezien.  Ze kijkt Suus aan. Wat is dit, denkt ze. De altijd positieve Suus, een en al vrolijkheid, met zo'n grof litteken dwars aan de onderkant van haar pols.
'Tja,' zegt Suus zacht, 'het is al heel oud. Zo'n dertig jaar geleden ging het bergafwaarts tussen Piet en mij. Er kwam kilte in ons altijd zo warme huis. Langzaam  maar zeker  zakte onze relatie naar een dieptepunt.  Ik kon het niet meer aan. Op een avond ontstond er een vreselijke ruzie. Piet was zo kwaad dat hij opsprong en wegrende. De keuken uit, de gang in. Ik rende achter hem aan. Schreeuwend als een viswijf. Hij draaide zicht om en zei: "stik er maar in, mij zie je niet meer." Waarna hij de deur achter zich dicht sloeg.  Ik vloog achter hem aan.  Het laatste wat ik zag, was een verbeten gezicht achter het stuur van onze auto. Weg was hij.'
Wil is muisstil. Ze luistert perplex naar deze zwarte bladzijde uit de geschiedenis van haar goede vriendin.
'Wel, het is helemaal goed gekomen hoor, Willetje.' Suus lacht haar vrolijk toe.
'Kijk niet zo ernstig. Ik had natuurlijk kunnen weten, dat Piet nooit weg zou blijven. Hij reed simpelweg een rondje en kwam weer naar huis. Daar vond hij mij op de vloer van de keuken. Ik was zo in de war van de gedachte dat ik Piet weggejaagd had, dat ik met een stuk geslagen wijnglas dit litteken veroorzaakt heb.'
'Nee, Suus toch, manlief vond je daar badend in het bloed op de vloer?'
'Ja, precies. Hij bracht me naar de eerstehulppost van het ziekenhuis. Nooit hebben we meer ruzie gehad. Nooit! Maar je weet, we hebben maar een zoon en die woont ver weg. Piets is niet zo heel sterk meer als vroeger. Gelukkig gaat  het fantastische met zijn nieuwe heup. Maar ik moet er niet aan denken dat hij er meer zal zijn. Dan blijf ik, net als jullie, helemaal alleen over.' Nu heeft Suus tranen in  haar ogen.
'Die stomme gewoonte met dat mes, is voor mij louter en alleen ter geruststelling. Als Piet sterft, dan wil ik niet verder leven. Ik wil bij hem blijven, ook in de dood. Ik moet dan zelf het heft, letterlijk en figuurlijk in handen kunnen nemen. Het mes. Het kan iet anders in deze wereld.'
Als Mies een seconde later het keukentje in komt, vindt ze twee grijze hoofden in een innige omhelzing.
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief" 
 Juni 2012 Wil

                                                                                                                                                    juni 2012 Wil
Op de parkeerplaats van Bloemerheide stopt een rood Fiatje 500. Achter het stuur vandaan stapt een vrouw met donkerblond haar. Ze loopt snel om het karretje heen en opent de deur aan de bijrijderskant. Daar klautert Wil de auto uit. 
'Dank je wel hoor, Wilma,' zegt ze tegen haar oudste dochter. 'Het was een reuze gezellig dagje.  Wat hebben we met het weer geboft hè. Zo zonnig en warm. Ik heb er echt van genoten.'
'Goed zo mam, fijn om  te horen. Nu ga ik snel weer terug. Jij redt het wel toch?'
'Zeker, ga maar vlug hoor. Ik zie Jannie daar op het bankje,  daar ga ik even bij zitten.'
Jannie loopt sinds kort alleen nog met een rollator. Die heeft ze naast de boom geparkeerd. Op de een of andere manier lukt het haar niet meer om anders veilig over straat te gaan. Het  zwemmen is helaas ook van de baan. Daar is ze vooral erg van slag door.
Terwijl het rode gevaar, dochter Wilma,  de parkeerplaats afscheurt, loopt Wil rustig naar het bankje waar Jannie zit. Omringd door het zachte groen en een bloemenzee van zomerbloemen, die ieder jaar weer zo vrolijk opkomen.
Het verbijstert haar dat Jannie zo hard, zo snel achteruit gaat. Niet alleen geestelijk, maar ook lichamelijk gaat het niet goed meer met haar. Terwijl ze toch zo'n sportieve vrouw is, of was. Geestelijk is ze een raadsel. Het gaat ontzettend op en neer. Het ene moment is ze compleet de weg kwijt, het andere moment is ze weer helder. 
Wil heeft er inmiddels veel over gelezen.  Vooral hoe ze  het beste om kunnen gaan met Jannie.  Wat doe je wel, wat doe je niet. Er is meer dan genoeg literatuur over te vinden.
Maar het blijft heel moeilijk en vooral heel verdrietig. Sabine en Michiel komen nu om de andere dag wel even. Voor de rest van de tijd proberen Mies, Suus en Wil  zich zoveel mogelijk om haar te bekommeren.  Ook Piet draagt zijn steentje bij.  wil voelt het einde wel naderen. Het is een kwestie van tijd. De zandloper van Jannie is bijna vol of leeg. Net hoe je het bekijkt. Als ze vlak bij het bankje is, kijkt Jannie op.
'Ha, Wil, gezellig, kom je hier van het zonnetje genieten?'
'Ja, ik kom even lekker bij je zitten. Heerlijk zo die zachte warmte. Ik was vandaag met Wilma op stap. Druk dagje hoor. Ik kan wel een rustmomentje gebruiken nu.'  Ze schuift naast Jannie op het houten bankje.
'Oh, wat leuk, wat hebben jullie gedaan?'
'We zijn naar een tentoonstelling geweest in Utrecht.  Daar hebben we ook heerlijk geluncht.  Het was nog een cadeautje van Wilma voor mijn verjaardag. 
'Nou, jij boft maar met die leuke kinderen. Dei zijn zo goed voor jou. Integendeel met mijn kinderen. Die van mij zie je nooit. Ze hebben me  hier weggestopt en  klaar was het voor ze.'
Wil is er even stil van. Hoe moet ze hier mee omgaan. Wat moet ze nu zeggen. Niets? Of moet ze in de bres springen voor Michiel en Sabine. Ze kiest voor het laatste.  Ze draait zich een beetje om op het bankje zodat ze Jannie beter aan kan kijken.
'Maar Jannie, ik zag Sabine vanochtend nog bij je.'
Jannie trekt een wenkbrauw omhoog en kijkt Wil met een zure blik aan. 
'Is dat zo? Nou, daar vergis je je in hoor.' Gevolgd door een diepe zucht.  Ze draait haar hoofd weer de andere kant op. Samen zitten ze nu stil naast elkaar. Dan voelt het weer goed. Geen stress. Niet meer nadenken. Turend naar de vijver waar de fontein zachtjes zijn kringloop maakt. 
In de boom, ietsjes verderop zitten twee duiven te koeren. Ze voeren een amoureuze dans uit. Het is heerlijk om naar te kijken. Een kleine privé  theatervoorstelling. "Le Carnaval des Animaux". 
'Wil, het gaat niet zo goed meer met mij hè? Kijk mij nou met die rollator. Wat denk jij? '
Pf, Wil schrikt van deze directe vraag. Hoe moet ze hier nu in hemelsnaam op antwoorden.
'Jannie, we hebben allemaal onze slechte momenten, toch?' Ze legt haar hand op de arm van haar vriendin.
'Ik ben niet gek, Wil. Ik weet precies wat er nu zal volgen in de komende tijd. Net als Klaas zullen ze me op een gegeven moment hier weg willen hebben. En dan Wil? En dan?' Tranen rollen over haar wangen.
'Ik weet echt wel dat ik ze niet meer op een rijtje heb,  daar in mijn bovenkamer, of dat er gaten in gevallen zijn.'
Ook Wil wordt nu emotioneel. Ze weet dat het waar is. Vroeg of laat zal het doek vallen voor Jannie. Ze kan geen antwoord geven en slikt, slikt. Het brok in haar keel is zo dik dat het gewoon pijn doet.
Met een impulsief gebaar slaat ze een arm om Jannie heen en kust haar op haar gerimpelde wang.
'Geen zorgen Jannie, denk er niet aan. IK zal er voor je zijn als het zover is.' "Morgen weer verder met "Heb uw lot lief" 
                                                                                                             September 2012 Wil in Zwitserland

'Wil, toe zeg, doe niet zo raar. Je komt net terug. Het is geen 1 april vandaag hoor.'
Wil fronst haar wenkbrauwen, ze draait haar hoofd om, zodat Mies de twinkeling in haar ogen en de grijns op haar gezicht niet kan zien. Mies mag niet weten dat ze dit acteert, om straks Jannie te kunnen helpen.
'Zwitserland,' mompelt ze, 'oh ja natuurlijk. Ach ik was even in de war. Zal wel door die grote reis gekomen zijn.'
'Nou, dat snap ik hoor. Op onze leeftijd is zo'n trip best vermoeiend,' beaamt Mies.
'Het was weer heerlijk hoor, als vanouds. Het is altijd zo gezellig bij Marianne en Matthias. Maar hier bij jou is het ook altijd fijn. Heb je nog iets van Sabine over Jannie gehoord?'
Aan het einde van de zomer was de "dementie muur" doorbroken. Hoe opstandig en verdrietig Jannie in eerste instantie was, des te harder ging haar motoriek en gelijktijdig ook haar geheugen achteruit.  Dat wat ze nooit gewild heeft, gebeurt dan toch. Jannie moet naar een verpleeghuis verhuizen. Huize Begonia. Nu gaan Mies en Wil regelmatig bij haar op bezoek. Sabine, Jannies dochter, komt af en toe nog even in Bloemerheide  aanwaaien om verslag uit te brengen.
Later in haar eigen appartementje al tandenpoetsend weet Wil dat de teerling geworpen is. Er is nu geen weg meer terug. Mies heeft Suus en Piet nog. Haar kinderen hebben allemaal een eigen gezin en hebben het goed. Ze gaat nu niet meer terug . Ze wil niet meer terug. Ze zal dit netjes afsluiten. Op haar acteer manier. Zodat ze ooit Jannie kan bijstaan.
De volgende ochtend stapt Wil bij Mies naar binnen. 'Wil, ik moet even naar de apotheek. Loop je mee misschien?'
'Ja, zou ik graag willen, maar de pedicure komt zo. Dus ik sla het even over.  Wat moet jij bij de apotheek doen, trouwens. Heb je ergens last van?'
'Welnee, ik moet medicijnen van Marianne die in mijn tas zijn blijven zitten, afgeven ter vernietiging bij de apotheek. Dat wil ik even achter de rug hebben. Het zijn hele gevaarlijke, dodelijke pillen.'
'Oh, gelukkig, is het dat, ' mompelt Mies, die met een stofdoek onzichtbare stof van de de tafel aan het vegen is. 'Nou, jammer, helaas kan ik niet mee.'  Even later loopt  Wil de parkeerplaats van Bloemerheide af. Oversteken over het zebrapad, dan naar links, weer naar rechts en dan als maar rechtdoor.  Zo komt ze precies voor de deur van de apotheek uit.
'Goedemorgen mevrouw, wat kan ik voor u doen?'
Een jonge assistente in een witte schort jas, haar haar verscholen onder een hoofddoek, staat achter de balie en kijkt Wil vriendelijk aan. 
'Nou, het zit zo, ik heb een doosje paracetamol nodig en ik wil deze medicijnen graag retour geven ter vernietiging.'
Het meisje pakt het doosje aan en geeft Wil een doos eigen merk paracetamol. Nadat Wil betaald heeft, schuifelt ze de winkel weer uit. Ze zucht en loopt naar de konditorei op de hoek. Daar heeft ze nu echt zin in. Een goede kop koffie met warme melk.
In de apotheek opent de assistente  het doosje dat Wil heeft afgegeven. Op het etiket leest ze: Mijnheer J. van der Poel. In het doosje zitten nog twee strippen oxycodon 20 mg. Poeh, goed van die oude dame dat ze dit kwam inleveren.

2012 Wil
'Wie gaat er nog meer mee naar het van Gogh museum volgende week?' 
'Piet ik weet alleen maar ons vieren. Ik weet niet wie zich nog meer heeft opgegeven.'  
'Nou, ik vraag hier om, want als er meer zijn, kunnen we een busje laten rijden.'
'Oh ja, dat is slim inderdaad.'
'Wel we zullen even inventariseren vanmiddag bij de wijnproeverij. Alle leuke mensen zitten daar, dus dan weten we het meteen.'
Mies en Wil zitten bij Suus en Piet in het appartement.
'Goh, zijn jullie weer aan een nieuwe pot begonnen?' vraagt Wil, met een blik op het kleine tafeltje tussen twee leren fauteuils. Daar staat een schaakspel op, met prachtige met de hand uitgesneden schaakstukken in de spelopstelling. Een koningin is zo te zien al gesneuveld.
'Wie is hier aan het triomferen?'
'Piet natuurlijk weer. Het is maar zelden dat ik win, helaas. Maar Piet is een super schaker, hè Pietje?'
'Ach ja, ik vind het wel een leuk spelletje, ' zegt Piet op onschuldige toon. 
'Spelletje? Ja hoor, je hebt al die boeken van Max Euwe doorgespit!'   Mies en Wil schieten in de lach.
'Ha, wat grappig. Dat deed mijn Jan ook. Maar kom op Suus, jij kan het vast ook goed.'
Waarop Suus haar schouders ophaalt. Het kan haar duidelijk niet zoveel schelen, als ze maar gezellig wat te doen hebben samen. Mies staat op, gevolgd door Wil. 'Dank voor de koffie. Tot vanmiddag bij de wijn gein.'
Weg zijn de dames, naar hun eigen appartement.
Om half vijf is het een drukte van belang in de grote zaal van Bloemerheide. In het midden zijn vier tafels aan elkaar geschoven  en is er een leuke opstelling gemaakt met flessen wijn, karaffen en decoratiemateriaal. Het ziet er gezellig uit. Op een hoek van de tafel staan vier rijen met glazen.
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief" 

Als Mies en Wil binnenkomen, zitten Suus en Piet al aan een tafel vlakbij het wijndecor. Aan die tafel zitten meer bekende wijnvrienden. Suus heeft twee stoelen voor Mies en Wil vrijgehouden tegenover Piet en haarzelf. Ze heeft demonstratief haar tas op de ene stoel en haar jas op de andere gelegd. Piet heeft inmiddels geïnventariseerd  wie er mee gaan naar Amsterdam. Ze kunnen een busje huren, want ze gaan met een man of tien. Gezellig. 
De wijnproeverij is een groot succes. Iedereen geniet van de wijn, de presentatie over Italiaanse wijnen en van de lekkere hapjes die erbij geserveerd worden. Alleen Wil zit stilletjes te nippen van haar wijntje doet niet mee met de gesprekken.
Corrie die naast haar zit, blikt eens naar Suus aan de overkant. Maar zo te zien heeft die niets in de gaten. Ze stoot Wil zachtjes aan.
'Wil, wat is er, ben je niet lekker?' Wil kijkt op.
'Nee hoor, niets aan de hand. Ik dacht aan Jannie, hoe zij hier van genoten zou hebben.'
'Ja, dat zou Jannie zeker gedaan hebben,' beaamt Corrie. 'Die hield wel van gekkigheid. Hoe lang is ze nu al weer weg?'
'Tja, alweer bijna twee maanden. De tijd vliegt voorbij.'
'Mies en jij zijn toch al bij haar geweest?' vraagt Corrie.
'Ja, ja, we gaan zo vaak mogelijk. Ze herkent ons nog wel, maar ze gaat echt hard achteruit hoor. Vooral lichamelijk. De rollator die ze had, weet je nog, die is inmiddels ingeruild voor een rolstoel.'
'Ach toch, wat verdrietig, zo'n gezonde sportieve vrouw als Jannie, dat ze zo eindigt.'
'Ja,' vult Wil aan, 'oud worden is zeker niet altijd een pretje, dat is inmiddels wel duidelijk.'
Mies is opgestaan en op de stoel van Piet gaan zitten. Wil ziet Mies en Suus samen fluisteren. Zonder dat het hoort, weet ze dat het over haarzelf gaat. Dat is goed. Zo moet het. Ze heeft haast  met haar acteren. Immers Jannie...
'Wil,  wil jij deze wijn proeven?' roept Piet haar toe, vanaf de wijntafel in het midden en rukt haar uit het gepeins.
'Wat is het, Piet?'
'Montepulciano', leest Piet hard op.
'Ja hoor, lekker, giet er maar een slokje in.'
Aan het einde van de geslaagde middag schuifelen de meeste ouderen kletsend en giechelend de zaal uit.  Het was een fijn tijdverdrijf.
Vijf dagen later staan ze met z'n allen buiten op het busje te wachten dat ze naar Amsterdam zal brengen. Bij aankomst in het museum worden ze verrast met koffie en koekjes. Als groepje mogen ze bij elkaar blijven. Er is maar een gids nodig. Iedere keer als ze uitleg krijgen bij een bepaald schilderij, zijn er stoeltjes waarop ze kunnen zitten.  Het is goed voorbereid. De gids is vriendelijk en vertelt veel. Geen vraag is teveel voor hem.
Als ze bij een nieuw schilderij aankomen, wil Mies een opmerking tegen Wil maken. Ze kijkt voor zich, opzij, dan draait ze zich om, waar is Wil nu gebleven, denkt ze. Naar het toilet misschien.
Maar nee, wat ze op dat moment niet weet, Wil is hem gesmeerd. Het spijt haar vreselijk dat ze zich grote zorgen om haar zullen maken. Dit is wel een uitgelezen gelegenheid om haar 'dementie'  nog verder te benadrukken. Ze gaat de trap af, uitkomend in  de aankomsthal  en door de deur heen gaat ze naar buiten.  Ze kent Amsterdam nog wel een beetje van vroeger, maar niet echt goed. Het is haar bedoeling ook niet omver weg te lopen. Gewoon op een bankje in het park te gaan zitten, dat is genoeg. 
Binnen loopt Mies nu wat zenuwachtig rond te kijken.
'Suus, waar is Wil?  Ik zie haar nergens meer.' Suus staat op van het stoeltje dat haar net aangeboden is. Ze loopt achter Mies aan , tot z buiten het groepskringetje staan.
'Misschien op het toilet? Zullen we even kijken? Dat is daar.' Ze wijst naar een bordje met toiletrichting erop.
Samen lopen ze in de richting van de dames toiletten. Maar helaas. Wil is daar niet. Terug naar Piet, die inmiddels ook buiten de  kring is gaan staan. 'Wat is er?' fluistert hij.
'Wil is kwijt.'
'Kwijt? Hoe kan dat nou?'
Ze draaien om, kijken in alle richtingen, maar nee nergens Wil. 
'Ze zal zowel weer tevoorschijn komen hoor, ' mompelt Piet  en wil zich weer omdraaien om naar de gids te luisteren.  Maar Suus grijpt hem bij zijn arm. ' Nou, dit is toch niet normaal" Ga jij maar met de groep mee, dan lopen Mies en ik nog even rond.'
Ze geeft haar man een zachte duw en steekt vastberaden  haar arm door die van Mies.
'Kom, we maken even een rondje. Ze is vast verdwaald.'
Zaal in, zaal uit. Geen Wil te bekennen. Dan met de roltrap naar beneden. Naar de aankomsthal. Is ze daar misschien? Nee. In het café zit ze ook niet. 
'Ze zal toch niet weggegaan zijn?' Suus kijkt Mies bezorgd aan. 
'Nou, nee, dat geloof ik niet.' Ze staan ij de deuren en kijken naar buiten.
'Oh jee, kijk daar.' Mies stoot Suus aan en wijst verderop in het park.
'Daar, dat grijzen krullenkopje. Dat is haar hoor!'  Suus, die niet zo  heel goed in de verte kan zien, aarzelt, knijpt  met haar ogen om beter te kunnen focussen. 'Ik weet het niet hoor.'  "Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

Heden
Karin schenkt met uiterste precisie de Carignan in een mooie buikkaraf. Het is een kristallen, een oude karaf. Ze heeft hem ooit van Carl gekregen. Paco heeft zijn plaatsje bij de voordeur al weer ingenomen. Het is alsof hij voelt dat zijn kameraden er aan komen. Hij wacht op ze. 
En ja hoor, daar hoort Karin zijn jankerige vreugdekreten. Het kan niet missen, een van de jongens komt eraan. De voordeur gaat open. Paco stuift door het dolle heen naar buiten en rent heen en weer.  Draait rondjes achter zijn eigen staart aan, weet van gekkigheid niet wat hij  moet doen. Karin geniet. Ze vindt dit theater altijd zo  grappig. Ze kijkt lachend naar het spel van haar zonen met de hond. Ze zijn samen gekomen, Lucas zal Bram wel op het station opgepikt hebben.
Langzaam komt Paco tot bedaren en is het tijd voor zijn vrouwtje om de beide zonen te omhelzen, die ook een nachtje thuis blijven slapen. 
Geen probleem, alle drie de kinderen beschikken immers nog altijd over hun eigen slaapkamer. Ook Sara vindt het altijd fijn om af en toe  eens een weekend bij haar moeder te blijven. Dan rijden ze samen paard, met een leenpaardje voor Sara.  Ze pakken een saunaatje, soms naar de Thai voor een goede massage en borrelen er lustig op los. Ook de vriendinnen van Karin zijn gek op haar.  
'Zijn er gasten in de Boskamer, mam?'
'Ja, Bert is er met zijn broer. Ze gaan zondag weer weg, hoezo?'
'Oh, ik dacht misschien een saunaatje te pakken?'
'Nou, dat kan best, want die mannen hebben  vanmiddag al in de sauna gezeten.' 
'Mooi, ik ga met je mee, Bram.'
'Prima, jongens, maar eerst even wat drinken toch?'
Lucas loopt de keuken in en pakt voor broer en zichzelf een biertje uit de koelkast. Voor zijn moeder trekt hij de koellade open en pakt een fles Silvaner. 
'Hee mam, wat zit er in die karaf?  Is dat voor bij het eten?'
'Yes schatje, dat  mag jij straks voorproeven en  bedenken om wat voor druivenras het gaat.'
'Mono-cepage?'
'Ja, helemaal.'
'Nou, spannend broertje, je skills worden weer getest.'
'Ha, ha, nou dat zal wel goed komen hoor.'
De jongens verdwijnen naar hun slaapkamer en Karin maakt van de gelegenheid gebruik om schone handdoeken naar beneden te brengen en duikt vervolgens haar werkkamer in.  Ze is bezig een nieuwe reis op touw te zetten. In Zwitserland. Ze zijn hier al vaak geweest, maar het blijft aan ze trekken, dit bergenrijke land. En er is qua wijnkennis nog veel te bestuderen. De laatste keer waren ze in Visperterminen. Ditmaal wordt het Lausanne. Nu alleen met Greet.
Werk, wijn en verleden verbindend. Greet en Karin hebben hier in hun jeugd, na de middelbare school op een talenschool gezeten, Een van de fotoposters in de werkkamer van Karin stamt uit deze tijd.  Ze staat op om hem even van dichtbij te bekijken. Hoe gaaf was het daar toch.
Met al die meiden  in dat huis waar ze bij die maffe  vrouw op kamers zaten.  Met dat zogenaamde zwembad. Piepklein. 
Kijk daar zaten ze bij de Italiaan, net Corinna uit Duitsland, Philippa uit Zweden en hoe heette zij ook alweer? Marieke...nee, Maaike? Nee, hm, dat ze nog maar eens aan Greet vragen.  Die weet het vast nog wel.
Even later boven, roept ze haar zonen. "Mangiare!"  Paco haalt de laatste brokjes uit zijn bak en begint luidruchtig  water te slobberen.  De jongens schuiven aan de tafel.  Bram staat weer op om de karaf met wijn te pakken. Voorzichtig schenkt hij de grote wijnglazen in. Ondertussen pakt Lucas de waterfles en schenkt de waterglazen vol.  
De salade staat op tafel, de vleesschotel er naast, de frietjes uit de bijkeuken maken de maaltijd compleet.
'Nou Winemaster, doe je ding,' zegt Lucas met een valse grijns op zijn gezicht.  Bram pakt zijn glas, bekijkt de kleur en de druppels die als tranen langs de wand van het glas lopen. Steekt vervolgens zijn neus in het glas en snuift diep.
'Hm, klein beetje dof, viooltjes, kersen, ook een  beetje peperig op de neus.'
Lucas blijft lachen. Karin glimlacht. De slok volgt. Het geslurp, extra aangezet om zijn broer nog meer aan het lachen te maken wordt gevolgd, door een messcherpe uitleg.
Duidelijke houtrijping van een jaar schat ik. Ik proef bessen, iets kruidigs en rijpe tannine en .... dat zal jou aanspreken, broer, veel alcohol! Beslist al een wat oudere wijn. Zuid-Afrikaans, mam?'
'Ja, perfect, maar nu het druivenras nog, zoonlief. Het is geen pinotage, geen syrah.'
'Dan denk ik aan carignan,  maar wat belangrijker is, het is echt lekker!'
'Lucas, Hoe weet jij dat?'
'Ha, ja hoor,' zegt Bram, 'hij heeft vast op het etiket gekeken. Zeker weten.'
Karin schiet in de lach als Lucas met een grijns  de lege fles onder zijn stoel vandaan haalt en op tafel zet. 
'Ha, ha, nou eten maar. Mochten jullie me missen, morgenochtend, dan ben ik met Greet naar haar moeder. Die is jarig. Met de lunch ben ik er wel weer.'
'Goed zo, ga je dan pannenkoeken bakken? Dat lijkt me lekker weer eens een keertje. Jou toch ook Bram?' zegt Lucas.
'Zeker.'
Karin prikt het laatste stukje gehakt op haar bord aan de vork.
'Prima hoor, als ik jullie daar blij mee kan maken. Misschien blijft Greet dan ook wel een pannenkoekje mee eten.'
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

De volgende ochtend rond half elf vertrekken Greet en Karin naar Huize Begonia.  Greet heeft een taart besteld, die zal straks door de verzorgsters uitgedeeld worden.  Ineke en haar man gaan in de middag, zo heeft moeder Bos toch de hele dag een beetje feest. In de avond gaat ze altijd vroeg naar bed, dus bezoek dan is niet passend. 
Net voor de oprit van Begonia parkeert Greet de auto op haar vaste plekje. Vanaf de andere kant draait nog een auto de parkeerplaats op. Een man een een vrouw stappen uit en lopen achter elkaar naar het poortje van het grote hek. Ze toetsen een code in. Greet en Karin lopen er meteen achter aan. 
Binnen blijkt  moeder Bos nog niet aanwezig te zijn, dus gaan ze eerst naar haar kamer. Voorzichtig opent Greet de kamerdeur. Haar moeder zit nog in haar ondergoed met een ochtendjas er over heen, in haar luie stoel. Aan de oude voetjes bungelen witte slippers. 
'Hee mam,  ben je nog niet aangekleed? Het is al koffietijd hoor.'
'Ha moeder Bos, hoe is het met u?' De blikken van Greet haar moeder gaan van de een naar de ander.  Dan zegt ze: ' Greet, ben jij dat? echt? Waar was Je? Ik heb je zo hard geroepen.'
'Nou mam, hier ben ik dan.  Weet je wat voor dag het vandaag is? Je bent jarig.'
'Nee, dat zal toch niet waar zijn. Hoe oud ben ik dan?' Vol verbazing schudt moeder Bos haar hoofd.
'Je bent negentig geworden vandaag, mam.'
Oeps, dat gaat er niet in.
'Ja hoor, geloof je het zelf? Negentig. Zestig zal je bedoelen. Ze liegt hoor,' zegt ze met een blik naar Karin.
Karin kijkt het tafereeltje met een gemoedelijke blik aan. 
'Nee, moeder Bos. Echt, u bent negentig geworden vandaag. Het is feest, kom trek iets gezelligs aan, dan gaan we koffie drinken en taartjes eten.'
Met veel gesputter en gedoe krijgen Karin en Greet  moeder Bos uiteindelijk toch zover dat ze zich laat aankleden en meevoeren naar de woonkamer beneden. 
Het moet gezegd worden, de verzorgsters hebben zich zeker de moeite getroost  een feestelijke stemming te creëren.  Er hangen ballonnen en er is een stoel versierd met slingers. Achteraan bij het raam ziet Karin het vrouwtje met de parmantige grijze krullen zitten. Naast haar de vrouw die ze net naar binnen hebben zien gaan. Greet  en zij gaan met de jarige job aan de eetkamertafel zitten. 
Tineke, de verzorgster die het meest met moeder Bos bezig is, komt binnen met een grote taart. 
'Van harte gefeliciteerd. Kijkt u eens wat een lekkere taart. Wie snijdt hem aan?'
'Kom maar.' Greet pakt het mes en wil net beginnen als haar moeder  haar arm stevig beetpakt. Ze leunt wat naar voren en zegt dan: 'wat staat daar nou? Negentig? Wie is er jarig hier, die zo oud geworden is?'
Ze kijkt om zich heen, draait zich half om.
'Ik denk Jannie. Jannie ben jij jarig vandaag?'
De vrouw die ze aanspreekt doet haar ogen niet open. Ze zit als in trance in haar rolstoel en wiebelt met haar lichaam van achteren naar voren. Ondertussen met haar hand over haar rechterbeen wrijvend. 
'Arme stakker, die is niet helemaal honderd hoor.' Iedereen hoort wat moeder Bos zegt, die geen moeite doet om te fluisteren. Integendeel.
Greet krijgt een rood hoofd en in de  hoek draait de mevrouw met grijze krullen zich even om. Ook de jonge vrouw naast haar, draait zich even om. 
Karin die net een slok koffie wil nemen, verstijfd helemaal. Ze kijkt recht in het gezicht van de jonge vrouw. Ook de vrouw staart terug. Ze fronst haar wenkbrauwen, trekt ze omhoog en wil net wat zeggen, als de oude dame naast   haar, haar aandacht opvraagt.
'Niet zo staren,  Marianne. Niemand doet dit expres. Jannie niet, maar mevrouw Bos ook niet. 
Een van de verzorgsters probeert de vrouw in de rolstoel voorzichtig wat kleine hapjes te voeren, maar zonder succes.  De vrouw blijft fanatiek heen en weer schommelen en wrijft en wrijft alsof haar leven ervan afhangt.
Het is triest om te zien.  De goed bedoelde pogingen van de verzorgster leiden er slechts toe dat er alleen wat van de taart op de grond valt. Ze zucht en geeft het op. Het stuk taart zet ze terug op tafel. 
Greet probeert ondertussen een echt gesprek met haar moeder te voeren. 'Het voorjaar komt nu goed op gang hè mam. Lekker toch, dan kun je fijn in de tuin werken. Daar hou je zo van.'
'Ja, de heg moet gesnoeid worden. Maar dat moet papa doen.'
Greet kijkt tersluiks naar Karin die haar bemoedigend toe glimlacht.
'Oh, kijk eens mevrouw Bos, ik heb iets voor u meegenomen.' Ze rommelt in haar tas. Moeder Bos kijkt haar aan en vraagt; 'Eh, waarom eigenlijk?'
'Nou, omdat u jarig bent.' Karin legt een pakje voor haar neer. 
'Maak jij het maar open, Greet,'  zegt haar moeder.  Het armbandje dat tevoorschijn komt, valt in goede smaak en trots als een pauw laat ze het bij zich omdoen. 
'Nou, wat leuk. Wat lief dat je daaraan gedacht hebt. Ja, zie je, mijn kinderen nemen nooit wat voor me mee. Daarom ben ik echt onder de indruk.'
'Doe normaal mam,  alsof wij nooit iets doen voor jou.'  Karin geeft Greet een schop onder tafel en schudt met haar hoofd. Niet reageren, bedoelt ze. Greet haalt haar schouders op.
De deur gaat open en er komen een man en een vrouw binnen. Op leeftijd dat zeker,  maar ze zien er beide goed geconserveerd uit. 
'Hee, mam, kijk eens wie daar zijn!'
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

'Oom Max en tante Sien. Wat een gezelligheid.' Moeder Bos kijkt ze aan.
'Dag zusje,' zegt Sien. 'Gefeliciteerd hoor, met je verjaardag.'
Ze kussen en omhelzen elkaar. Karin houdt zich wat afzijdig en beperkt het tot vriendelijk glimlachen.  Er komt nieuwe koffie aan en Greet  snijdt nog twee stukken taart af voor haar oom en tante.
Terwijl de familie van de taart smikkelt, maakt Karin van de gelegenheid gebruikt om eventjes het toilet te bezoeken. Als ze uitgebreid haar handen staat te wassen, kijkt ze zichzelf in de ogen. Als ze de kraan dicht draait, gaat de deur open en stapt de vrouw die net bij het oude vrouwtje met de grijze krullen zat, de toiletruimte in. 
                                                                                                    Op hetzelfde moment in het Boshuis
Hoe dichter de de mannen bij het hok komen, hoe harder Caesar de haan kraait.  Hij heeft het niet zo op indringers. 
'Broer, vindt Karin dit wel tof dat wij hier door haar tuin sjouwen?' Henk kijkt bewonderend om zich heen in de bosrijke tuin. Zwaar onder de indruk van de ruimte, de rust en de naadloos in elkaar overlopende verschillende facetten van het grote lusthof. Het houten bankje even voorbij het kippenhok, de zonnewijzer, de twee kabouters die in een hangmat liggen. Geweldig.
'Ah, ja joh, tuurlijk, daar heeft ze echt geen probleem mee hoor. Ik wilde je even het perceel laten zien, dat ik heb omgeploegd toen ik op het huis paste.  Let maar niet op die haan. Die gaat altijd zo tekeer. Ik denk dat hij nog steeds die slacht partij in zijn hoofd heeft zitten.'
'Wat die kleinzoon van die boer heeft gedaan, toch?'
'Ja, precies. Karin vond hier twee kippen met de nek omgedraaid in de hoek van het nachthok gesmeten. Grof geslacht.  Het hele hok onder het bloed. 
'Ho, ho, Paco, wat ben je weer blij. Kleine druktemaker.'  Paco spring kwispelend tegen Bert aan. Boven bij het huis heeft Lucas hem naar buiten gedaan. Hij zwaait nu naar de mannen. Die steken beide  hun hand omhoog ter groet.
'Tja, alleen Paco had ze op dat moment bij zich. Ze heeft het hier niet altijd makkelijk  hoor. Het lijkt wel een paradijs, maar uiteindelijk is ze toch alleen.'
Henk kijkt zijn broer aan en slaat zijn arm om hem heen.
'Jij ook broer, voor jou is het ook niet makkelijk.'
De hond gaat voor het kippenhok zitten. Caesar hupt naar hem toe tot hij op dezelfde hoogte , maar aan de andere kant van het gaas staat. 
'Niet te geloven. Dat zijn echte vrienden die twee. Moet je toch kijken, het lijkt er serieus op dat die twee met elkaar staan te praten.'
'Ha, ja, maar Paco is de vriend van alle beesten hier. Ook Black Pearl, het paard van Karin is zijn maat.  Als je die samen met Karin in het bos ziet, nou, dat is indrukwekkend hoor. Je zou het eens moeten zien als  zij ook helemaal in het zwart gekleed ein in amazonezit uitrijdt, in een lange jurk.'
Zijn broer is verliefd, denkt Henk. Zeker weten.
'Kijk, dit is het stuk waar ik alle wijnstokken weggehaald heb. Dat raam dat je daar ziet, dat is het raam van de werkkamer van Karin. Precies naast de sauna.'
'Gaaf hoor, zo'n compleet onderkelderd huis met zoveel ruimte. Gaat ze hier nu weer nieuwe wijnstokken planten?'
'Eh, dat weet ik niet. Volgens mij twijfelt ze nog. Ik hoorde haar ook over een zwembad praten. Maar als ze er wel een stuk wijngaard van wil maken, zal ik haar zeker helpen.'
Henk kijkt zijn broer aan met een grijns op zijn gezicht, maar voor hij wat kan zeggen, worden ze van uit het raam boven de werkkamer door Bram geroepen. ' Hee, mannen, willen jullie een kop koffie?'
De broers steken beide een duim op en lopen over het pad naar de achterdeur waar ze door de bijkeuken naar binnen gaan. De hond sprint ze met grote sprongen voorbij. 
'Goedemorgen heren, wat voor koffie willen jullie? Zwart of cappuccino?'
Henk geeft beide broers een hand en stelt zich voor. Lucas en Bram zitten aan de grote eettafel een potje schaak te spelen.
'Hee, wat leuk. Wie gaat er winnen?'
'Ja, ik natuurlijk,' roepen beide broers lachend tegelijk.
Bram schenkt snel even de koffie voor Henk en Bert in. Het schaakspel schuiven ze even aan de kant. 
'Gaan jullie nog iets ondernemen vandaag?' vraagt Lucas.
'Zeker, we hebben straks een golfwedstrijd hier verderop. Achttien holes lopen met vrienden van ons die in Laren wonen. Oude schoolmaten nog van de lagere school, de een zat bij mij in de klas, de ander bij  Bert. Zij zijn lid en hebben ons uitgenodigd. Dus daar zijn vanmiddag en grotendeels ook vanavond. Ik denk namelijk dat we daar op de golfclub blijven eten.'
'Leuk zeg, zijn jullie goed in golven?'
'Ja, nou ja, beetje raar om van je zelf te zeggen, maar we kunnen wel een aardig balletje slaan.'
'Deze  baan is nieuw voor ons, Henk. Dat is wel een moeilijkheidsfactor.'
Bram schuift mokken met cappuccino op tafel en zet een bord met een tulband erop, erbij.
'Pf,' lacht Bert, 'jij bent net je moeder. Zo goed in verzorging. We hebben van haar vanochtend,  een grandioos ontbijt gehad.'
'Ja, bij onze moeder, zullen de gasten niet omkomen van de honger. En wij ook niet.' Dat zeggende snijdt Lucas een dikke plak cake voor zichzelf af. 
'Niemand kan zo lekker bakken als mama.'
'Oh, okay, nou jullie zullen je vanmiddag wel vermaken. Lucas en ik wilden jullie uitnodigen voor een potje boogschieten in de tuin.'
'Wat leuk,  maar helaas, dat gaat dan iet. Doet Karin ook aan boogschieten?'
'Ja zeker, we hebben twee grote handbogen in huis. Omdat het grasveld zo groot is, heeft onze vader dit jaren geleden eens bedacht. Hij wilde niet dat we daar gingen voetballen. Dat konden we wel in de wei doen, vond hij.'
'Nou, papa was er echt heel goed in hè, Bram?' zegt Lucas met een zweem van trots.
'Nou en of, keigoed was hij daarin!' Klinkt het opeens vanuit de hal. Iedereen kijkt verbaasd naar de deur en daar stapt Karin naar binnen.
Ze hadden  haar niet thuis horen komen. Logisch want Greet heeft haar aan het begin van het bospad afgezet.  Ze pakt precies het laatste deel van het gesprek mee. 
'Goedemorgen heren, alles goed? Goed geslapen? Ah, jullie zitten al lekker aan de koffie en de cake.'
Karin loopt de keuken in en trekt een stoel bij aan de grote tafel.  Paco kruipt nog net niet op haar schoot, maar staat dicht tegen haar aan te kwispelen, met zijn kop wel op haar benen.  
De vier mannen beamen tegelijk dat ze heerlijk geslapen hebben.
Bert en Henk zullen zo vertrekken. Bram en Lucas blijven en nodigen hun moeder uit voor een potje boogschieten in de tuin.
Als Bert en Henk wegrijden, staat de familie Barneveld al in de tuin.  Paco moet tijdens deze gebeurtenis in de wei lopen. Hij kan het namelijk niet laten om achter iedere pijl aan te scheuren en Karin is bang dat dat een keer misgaat. 
Black Pearl loopt ook in de wei. Hond en paard vermaken zich samen prima. Het zijn vrienden.  "Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

                                                                                                                                                    2012 WIL

Mies is niet lekker. Wil klopt bij haar op de deur van het appartement en stapt bij haar vriendin naar binnen. 
'Ik ga boodschappen doen Mies, wil jij nog iets hebben?'
Mies kijkt op vanuit haar stoel en schudt haar hoofd. 
'Nee, nee, of ja wel, misschien wil je strepsils voor me meenemen? Dat helpt toch tegen keelpijn? 
'Heb je ook keelpijn? Moet ik de huisarts niet even laten komen?'
'Nee hoor, het is niets ernstigs. Iedereen heeft toch wel eens wat?'
Wil knikt afwezig. strepsils denkt ze, kan ik daar iets geks mee doen? De boodschap vergeten is een ding. Die strepsils heb ik zelf wel in huis. Dan kan ik die later voor haar pakken.  Ze is zo in gedachten verzonken, dat ze niet eens merkt dat Suus ook binnen komt.
'Even bij de zieke kijken. Hoe gaat het Mies?'
'Ja, ja, het gaat wel hoor. Wil neemt zo strepsils voor me mee,  dan zal de keelpijn wel afnemen. En volgens mij heb ik geen koorts meer hoor,'
'Ga jij nu boodschappen doen, Wil?' vraagt Suus. Wil knikt.
'Oh, dan loop ik even met je mee. Ik moet ook een paar kleine dingetjes hebben. Goed?'
'Tuurlijk, gezellig.'
Even later staan de dames buiten en lopen ze gearmd naar het winkelcentrum.
'Waar moet jij zijn Wil?'|
'Oh, ik moet eigenlijk alleen wat puddinkjes hebben, Dat vindt Jannie zo lekker en vanmiddag ga ik bij haar op bezoek. Ik lepel altijd wat naar binnen bij haar. Dat lukt het beste met een zacht product.'
'Kunnen de verzorgsters dat dan niet doen?'
'Oh, vast wel, maar ik vind het helemaal niet erg. Dan heb ik namelijk wat te doen en Jannie vindt het altijd zo fijn als ik er ben.'
'Kom,' zegt Suus, 'we pakken even een kopje koffie.' Samen duiken ze de konditorei in  en even later zitten ze met een grote cappuccino voor hun neus aan het tafeltje voor het raam.
Suus kijkt Wil aan.
'Wil,' zegt ze opeens op vragende toon. 'Mag ik je iets vragen?'
Wil trekt haar wenkbrauwen iets op. 'Natuurlijk, vraag wat je wilt.'
'Tja, ik weet eigenlijk niet hoe ik dit moet zeggen, want hoewel ik er zeker van ben, dat ik hierin gelijk heb, kan ik er toch naast zitten.'
Wil kijkt haar, enigszins in verwarring gebracht aan.
'Nou, zeg het maar gewoon, Je maakt me nu wel heel nieuwsgierig.'
Suus draait op haar stoel, neemt een slok koffie, kijkt Wil aan en dan weer naar het koffie kopje. Ze staart vervolgens naar buiten. Ze draalt en dan uiteindelijk gaat ze van start.
'Nou, kijk het zit zo. Ik geloof niet in jouw vergeetachtigheid. Ik denk dat je toneel speelt. Je bent iets aan het opbouwen, maar waarom?'
Wil staart Suus aan. Verdorie slimme Suus, daar heeft ze geen rekening mee gehouden. Die heeft ze dus niet om de tuin kunnen leiden. Pf. Wat zal ze doen? Uitleggen of zich van de domme houden?
Dan gaat Suus verder. Ze buigt over de tafel en legt haar hand op die van Wil. 'Ik denk dat ik het snap, Wil. Maar waarom? Dat hoeft toch niet zo?'
Wil zucht. Ze voelt dat ze hier niet met een smoesje wegkomt.
'Wat bedoel jij, Suus? Dat je niet gelooft dat ik een beetje vergeetachtig, licht dementerend word?'
'Nou een beetje? Vergeten dat Piet aan zijn heup is geopereerd. Bij de kapper zeggen dat je krullen eraf moeten en dan weglopen. In de bibliotheek de verkeerde jas pakken en meenemen. Kom op Wil, zo weet ik nog wel een paar rare dingen op te noemen, die jij toneelspeelt.'
Er speelt een lichte glimlach om Wils mond. Ze duwt haar krullen naar achteren en peinst.
Hoe moet ze dit nu aanpakken? Als ze alles vertelt, zal Suus dan zeggen dat ze gek geworden is, of zal ze begrip kunnen opbrengen.  Zou ze Suus misschien kunnen overtuigen en haar haar bondgenoot kunnen maken.
Langzaam start Wil de uitleg. Over Jannie, over de moeder van Jannie. Over het schrikbeeld van het verpleegtehuiswaar Jannie zich bij gezondheid altijd zo duidelijk uitgelaten heeft dat ze niet nooit wil. Ze vertelt Suus over Sabine en Michiel. Wat Jannie haar kinderen ooit heeft doen beloven. Zelfs vastgelegd in een brief.
Suus luistert stil. Ze wenkt de serveerster even , voor nog twee kopjes koffie. Wat een vrouw is die Wil toch. Hoe verzin je zoiets. Je zelf oplaten nemen in een verpleegtehuis omdat je aan je vriendin beloofd hebt altijd voor haar te zorgen. 
Om te voorkomen dat kinderen gedwongen worden stappen te zetten die onmenselijk en te tragisch voor woorden zijn, Dit zet de hele discussie over het vrijwillige levenseinde wel op scherp.
Wil stopt en kijkt Suus aan. 'Snap je het een beetje of vind je me nu een idioot oud mens?'
Suus heeft tranen in haar ogen. Ze rommelt in haar tas en haalt een papieren zak doekje eruit. Terwijl ze haar ogen afveegt, zegt ze;'Nee Wil, idioot ben je zeker niet. Ik vind je zo dapper. Hoe kan je zoiets in hemelsnaam bedenken.'
'Maar nu je het weet, kun je het ook alsjeblieft voor je houden. Ik zou niet willen dat iemand dit te weten komt. Zeker mijn kinderen niet!'
'En Mies en Piet?  Mogen zij het weten?'
Wil zwijgt. 
'Als wij het alle drie weten Wil, dan wordt het misschien makkelijker voor jou. Dan kunnen we het spel meespelen. Achter je staan als het daarop aankomt.'
De vrouwen kijken elkaar aan. Suus schudt zachtjes haar hoofd. Er krult een droevige glimlach om haar mond. Oh, jee die Wil toch.
'Niet somber worden, Suus. Er is niets aan de hand. Als het me lukt om naar Huize Begonia verhuisd te worden, dan kunnen we ons leven echt wel gezamenlijk voort zetten alleen woon ik dan niet meer bij jullie om de hoek. Maar jullie kunnen me daar altijd ophalen  of bij mij op visite komen. De kamers zijn daar niet slecht. Het huis is mooi gelegen aan de rand van het bos. Prima om het met Piet en Mies te delen.
Langzaam ontvouwt zich  het toekomstperspectief. Wil  bedenkt dat het helemaal niet zo erg is dat Suus het nu weet. Integendeel. Het zal haar helpen.  
Wil en Suus zitten stil. De ene gerimpelde hand over de andere gevouwen. Woorden zijn niet meer nodig, Ze begrijpen elkaar. Zo ontstaat een trouw verbond. Uiteindelijk om Jannie te helpen.  "Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

Lausanne 1980
'Opstaan, hee luiwammes. Kom ga je bed nou uit, je moet naar school!' Greet rekt zich langzaam uit en komt dan overeind. 
'Nee, zeg nu alweer?' Ze pakt een handdoek aan het voeteneinde van het bed  en grabbelt terloops haar toilettas  mee.  Karin zet een provisorisch ontbijtje klaar. Jam, crackertjes en een kopje thee. Een kwartiertje later zitten ze samen te ontbijten.  Aan het krakkemikkige bureau waar ze aan moeten eten, studeren, ontbijten en tekenen.
Tekenen, de hobby die ze hier in Zwitserland hebben opgepakt en die beide wonderbaarlijk goed afgaat. Waar ze in Nederland nog nooit een potlood voor aangeraakt hebben, schetsen ze hier de blaren op de vingers.
Als Greet naar school is, ruimt Karin snel de boel af en gaat aan het bureautje zitten om haar huiswerk te maken.  Dat is wel fijn van dit ritme. Ze gaan om de beurt naar school.  Greet in de ochtend en Karin in de middag. Twee avonden per week dan met z'n tweeën  naar de gezamenlijke klas Engels. Om elf uur is ze klaar en is het tijd om boodschappen voor het avondmaal te doen.  Hup naar de Migros.  Als Greet straks thuiskomt, moet alles klaar staan. Greet is niet zo handig met koken. Bovendien hebben ze maar een elektrisch kookplaatje waarop alle klaargemaakt moet worden De maaltijden kunnen niet te ingewikkeld in elkaar zitten. 
Vandaag kiest Karin voor worteltjes en kabeljauw. Aardappels liggen nog thuis. Ze zal ze vast even schillen. Voordat zij zelf dan vanmiddag uit school komt, kan Greet ze gekookt hebben. Dat is even buffelen, want vanavond moeten ze weer terug voor de Engelse les. Met Philippa, Corinna en Marianne. 
Als Karin om half zes thuis komt, heeft Greet de tafel al gedekt.  De aardappeltjes en de worteltjes zijn gekookt Ze bakken snel de vis, terwijl ze de andere pannetjes op ingenieuze wijze  boven op elkaar warm houden.  Een klein uurtje later lopen ze met z'n vijven terug naar school.
Gezellig, arm in arm, hup naar het Engelse lokaal.  Daarna, daar kijken ze allemaal naar uit, dan gaan ze lekker de kroeg in. 
Na de les lopen ze de stamkroeg in. De blonde Marianne voorop. Haar krullen piepen onder alle kanten van haar must uit. Gierend van de lach komen ze binnen. Ha, ha, ha, klinkt het in het Duits, Engels en Nederlands door elkaar.
Aan de bar  zitten drie Zwitserse mannen.  Een daarvan is Matthias.  Die hebben ze inmiddels al vaker ontmoet.  Een grote blonde vent met stralend blauwe ogen.  Ze hebben allemaal wel een beetje een zwak voor hem, maar Marianne het meest.  Hij kijkt lachend naar het groepje meiden.
'Hee, wat gezellig, waar komen jullie vandaag, meiden?'
'Hm, ja dat is een beetje lastig uitleggen in het Duits. Doe jij het maar Corinna,' zegt Marianne.
'Maar nee,  dit si juist een goede oefening voor jou, voor jullie alle drie trouwens, Hollandertjes.'
Het duurt niet lang of ze zitten met de hele groep, inclusief de Zwitsers, aan de grote stamtafel. Matthias en zijn vrienden studeren  alle drie aan de universiteit van Lausanne. Medicijnen.  Ze wonen niet op de campus, maar in een groot studentenhuis in de binnenstad. 
Het zijn hele leuke gasten, de avond vliegt voorbij. De meiden moeten voor middernacht binnen zijn in hun studentenpension. Ze balen echt van deze huisregel want het is zo gezellig. Maar er is geen ontkomen aan, anders worden ze resoluut door de oude Kraai uit het huis gezet.
Tja, dat willen ze natuurlijk wel voorkomen.  Ze spreken af dat ze elkaar zaterdag weer zullen zien. Ze gaan gezellig dan uit eten met z'n allen. Traditionele Zwitserse kost.  Kaasfondue.  In restaurant Pinte Besson aan de Rue de l'Ale.  Met een zwaai nemen ze afscheid.
'Kom Marianne, anders zijn we te laat.' 
Maar Marianne staat nog met smachtende ogen  naar Matthias te staren. Ze krijgt een aai van hem, maar dan trekt Greet haar mee. 
'Kom op, vlindertje, je ziet hem zaterdag weer.'
Op een holletje gaan ze terug naar het pension. Net voordat de klok twaalf uur slaat, schieten ze de voordeur in. 
'Pff, weer gehaald.  Welterusten meiden.'  En weg zijn ze naar hun eigen kamer.

                                                                                                                         Zaterdag in Lausanne.
"Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

                                                                                                                                                   Heden Karin
Ongelooflijk, denkt Karin ,  hoe is het mogelijk! Dat ze na al die jaren zo maar oog in oog met Marianne is komen te staan.  Die nota bene echt met Matthias is getrouwd en in Zwitserland wonen. Na het Lausanne-traject hebben Greet en zij nooit meer contact met Marianne gehad.
Wat een wonderbaarlijke samenloop van omstandigheden. Met een hoofdrol voor de moeders! Moeders van Greet en Marianne die in het zelfde verzorgingshuis wonen. Maar Mariannes moeder is wel nog onwijs pittig, de vrouw met de grijze krullen. De vrouw die ze in de gang had gesproken na dat poepincident met de moeder van Greet. Bizar. Na al die jaren komen ze elkaar dan hier tegen. Niet te geloven. Het moment dat Marianne het toilet inliep, was verbijsterend voor beide.  Ze staarden elkaar aan, schudden beide hun hoofd voor verbazing.
'Nee, nee, dit kan niet waar zijn, Karin!' Had Marianne als eerst geroepen. Ze stak haar handen in de lucht. En ja, daar viel het kwartje ook bij Karin. Met tranen in de ogen hadden ze elkaar omhelsd.  Samen naar Greet die net zo perplex was.  Mariannes moeder heet Wil.  Ook zij was een en al verbazing. Vanavond komt Marianne bij Karin eten.  Ze logeert bij  haar broer Gert, wiens auto ze wel even mag lenen. Of anders die van zijn vrouw. Greet komt natuurlijk ook mee eten.
'Mama, opletten. Jij Bent!' Met een ruk staat ze weer met beide benen op de grond, Ze spant haar boog en de pijl zoeft weg. Geen magistraal schot, maar ook niet slecht. Terwijl Lucas de boog van haar over neemt, gaat ze in haar hoofd haar voorraad na. Wat zal ze koken vanavond?
'Boys, blijven jullie vanavond nog of wat zijn de plannen?'
'Ja zeker, mam. Tenzij we niet gewenst zijn. Maar we hebben een kleine verrassing voor jou.  Kijk maar eens wie daar aankomt.'
Karin spert haar ogen wijd open. 'Sara!'
Ze rent naar haar dochter. Paco begint te blaffen in de wei. Hij wil ook onverdeelde aandacht en Sara kwispelend begroeten.
'Sara, wat doe jij hier, ben je vrij?'
'Rustig maar mam, Ik ben niet van de aardbodem geweest hoor. ' Ze geeft haar moeder een kus en streelt haar over het haar.
'Hallo zeg, zo lang geleden  is het niet niet geweest dat je me niet gezien hebt, mam.'
Maar dat kan Karin niet boeien. Het gevoel haar drie kinderen thuis te hebben is zo heerlijk. 
'Ik heb avonddienst gehad.  De jongens zeiden dat ze naar huis zouden gaan, dus gisterenavond laat ben ik al aangekomen. Stiekem naar binnen geslopen zodat jij het niet zou merken. Ik heb het laatste stukje gelopen zodat jij het niet zou merken. Paco was heel braaf. Hij ging niet te keer op het moment dat hij mij de oprijlaan ophoorde komen. Hij herkent altijd onze voetstappen.'
'Kom Saar, doe jij ook even een boogje?' roept Bram vanaf het bord waar hij de pijlen uittrekt. Gearmd lopen moeder en dochter het gras weer op. 
Als Sara de boog aanneemt, kijkt Karin met blijdschap in haar ogen naar haar drie kinderen.  De liefde spat er vanaf. 
'Gaan jullie maar verder, ik ga even kijken wat we gaan eten vanavond. Greet komt ook.'
'Gezellig, mama.'
Dat er nog een gast komt, legt ze straks wel even uit. 
Als ze naar binnen loopt, bedenkt ze dat ze de sauna en de Boskamer nog moet checken.  De mannen zijn weg naar de golfbaan. Beter maar meteen even doen. Beneden haalt ze alle handdoeken op, legt schone neer.
Ze bekommert zich verder niet om de staat van het appartement. Bedden verschonen dat komt wel als de heren weer vertrokken zijn.  De ontbijtboel neemt ze wel mee naar boven. Daar gaan de handdoeken in de machine  en de ontbijttroep op het aanrecht in de keuken. Door het raam ziet ze de kinderen druk met het boogschieten. Dat kunnen ze alle drie hartstikke goed.
Wat zal ze nu koken voor vanavond. Als ze geen gasten hadden gehad, dan hadden ze zeker pannenkoeken gegeten.  Maar ja, dat lijkt haar nu niet gepast. En wat zullen ze drinken? Marianne zal vast ook wel een glaasje wijn lusten.
Ze loopt naar de wijnkast in de bijkeuken. Lucas en Bram zouden graag zien dat hij wat meer in het zicht zo komen te staan, in de keuken bijvoorbeeld. Hoewel daar best ruimte voor is, doet Karin dat toch niet. Ze houdt van wijn  en de wijnwereld, maar ze haat wijn snobisme. 
Ze kijkt in de kast en ja hoor, daar ziet ze meteen wat ze zal drinken en zal eten. Kijk, daar ligt een serieuze Zwitserse wijn. 
Een Bianco Rovero DOC> Een witte Merlot uit Ticino. 
Deze heeft de barrique van binnen gezien en is inmiddels vier jaar oud. Daarbij maakt ze dan risotto met heel veel paddenstoelen. Die heeft ze net gisteren ingeslagen. Wat een toeval. Kleine stukjes kipfilet er doorheen. Prima, dat wordt lekker. Maar eerst natuurlijk een van haar befaamde borrelplanken.
Een kwartier later komen de tweeling en hun zus weer binnen.
'Wat gaan we eten, mam?'
'Iets lekkers.  En we zijn met z'n zessen trouwens.'
'Oh, heb ik wat gemist? Moet jij ons nu iets vertellen?' zegt Sara met pretlichtjes in haar ogen.
'Ha, ja, dat moet ik zeker, maar het is niet wat jij denkt, lieverd.'
De avond wordt een historisch feest. Sara en de jongens zitten vol verbazing te luisteren naar de verhalen over Lausanne. Ze hebben Marianne meteen in hun hart gesloten en raken er niet over uitgepraat dat zij in vier weken  op die talenschool heeft gezeten, meteen haar levenspartner aan de haak geslagen heeft. Ook Karin en Greet vinden het super.
'Dat onze moeders nu in hetzelfde verzorgingshuis zitten. Dat is toch zo bijzonder.' Marianne knikt bevestigend.
'En Marianne, ik vind jouw moeder nog zo goed. Ze past eigenlijk helemaal niet tussen al die oudjes. Ze lijkt nog kerngezond.'
'Ja, ik begrijp wat je bedoelt. Maar voor mij is het moeilijk inschatten. Ik woon simpelweg te ver bij haar vandaan.  ik zie haar niet zoveel meer helaas, maar we bellen wel heel vaak hoor.'
'Maar wat vinden je broers en je zus er dan van ?'
'tja, die staan er een beetje dubbel in. De ene keer als ze komen, vragen ze zich inderdaad af wat ze daar in hemelsnaam doet, maar de andere keer vinden ze het weer volstrekt duidelijk.'
Marianne neemt een slokje van haar wijn en vervolgt haar verhaal dat haar moeder vanmiddag ook eerst normaal deed, tot ze op een gegeven moment wel weer een beetje vreemd deed. Ze mompelde dat  ze wilde gaan rusten, stond op en liep opeens weg. Marianne en Gert verbluft achterlatend.  Marianne had gedacht, dat ze overmorgen weer weg zou zijn, terug naar Zwitserland, dus gedag zeggen dat ging ze doen. 
Ze was achter haar moeder aangelopen naar haar haar moeders kamer. Maar daar was ze niet. Dus ging ze op zoek. Ze vond haar in de keuken en daar stond haar moeder haar gebit te poetsen met de afwasborstel.
'Oef,'  zegt Bram, die het niet kan laten om in de lach te schieten. Wat hem een boze blik van zijn moeder en zus oplevert, en een stompje van Lucas.
'Mam, zei ik, wat doe je daar. Gatverdarrie. Ik trok de afwasborstel uit haar hand. Spoel af, zei ik. Spoel dat gebit af, mama.'
'Och, en toen?'
'Wel, ze keek me vrij wezenloos aan. Daarna spoelde ze haar gebit heel goed af en stopte het in haar mond om vervolgens op verbaasde toon mij te vragen: "Huh, waar kom jij vandaan?" Tja, zie je als ik dat zo meemaak, geloof ik wel dat ze hier op tijd naar toe gegaan is. Ze  zit er overigens nog niet zo lang hoor.'
'Nee, dat klopt. Ik zie haar eigenlijk pas  sinds het  poepincident.'  Nu heeft Bram het echt niet meer. Ook Lucas en Sara schateren het uit.
'Wisten jullie trouwens dat die vrouw, die zo zit te wiebelen in haar rolstoel, een vriendin van mijn moeder is?'
Greet en Karin schudden beide het hoofd.
'Zeg, wanneer ga je weer terug naar Zwitserland?  We willen graag even je adres hebben, je mobiele nummer ook, want wij gaan binnenkort weer eens naar Zwitserland. Terug naar Lausanne, waar we de wijngaarden bij Chablais  gaan bezoeken. Maar misschien kunnen we dan ook even bij jou langs?'
'Wat gezellig! Ja natuurlijk leuk als jullie dan langskomen. Ik schrijf hier mijn adres en telefoonnummer even op.' Marianne pakt een pen uit haar tas en een klein notitieboekje waar ze vervolgens een beschreven blaadje uitscheurt.
'Ik vlieg maandagochtend weer naar huis. Maandagmiddag is dan de apotheek weer open. Matthias haalt me op.'
'Dat was een lekkere wijn, mam.'  Bram en Karin staan samen in de keuken koffie te zetten. De anderen zijn rond de open haard geschoven. 
'Hoe kom je aan deze wijn?'
'Oh, die bestel ik regelmatig bij "Valentin Finest" . Je vader en ik waren daar ooit eens in Gandria. Ach, daar waren jullie ook bij.  Maar jullie waren nog klein.  Gandria is een grensdorpje aan het meer van Lugano. tussen Zwitserland en Italië. Aan de voet van de Monte Bré.  Het terras waar we daar aten, hing zo'n beetje boven het meer. Deze wijn stond daar op de kaart. Ha, ha,  ik zie spottend tegen je vader dat er een fout in de kaart geslopen was. "Witte Merlot".  Maar je voelt hem al aankomen, . Witte wijn van merlot druiven is een specialiteit in Ticino.'
'Lekker bijdehand, moe.' Bram schiet in de lach.
Hij pakt het blad met de koffiekopjes op en neemt het mee naar de haard. Karin pakt wat friandises en legt ze op een schaal.
'Gezellig hè mam,' zegt Sara, die opeens naast haar staat. Ze pikt een bonbonnetje van het schaaltje, wat haar een speelse tik van haar moeder oplevert.
Samen lopen ze giechelend naar de anderen.  "Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"
                                                                                                            September 2012 Wil

                                                                                                                                              September 2012 Wil
Wil zit naast Jannie aan de grote tafel en probeert haar voorzichtig wat hapjes vla te voeren. Dat is niet makkelijk. Jannie blijft maar heen en weer schudden terwijl ze  met haar hand over haar benen wrijft. Ze is eigenlijk niet meer aanspreekbaar. Ze kan al maanden niet meer zonder de rolstoel en moet vanuit die stoel in bed gelegd worden.
Oh zeker, Wil ziet best hoe lief de verzorgsters hun uiterste best doen om Jannie te helpen. Maar eerlijk is eerlijk, Jannies hoofd is leeg. Toch soms, heel soms is er een moment van herkenning. Daarom  gaat Wil iedere ochtend bij haar zitten. Met een bakje vla waar ze Jannie kleine hapjes met een lepel voert.  En als die flits in haar ogen komt, dan neemt ze een hapje,dan kijkt ze Wil aan.  Dan legt ze de hand waarmee ze maar over haar benen wrijft op de hand van Wil. Ze brabbelt haar naam. Althans dat denkt Wil te horen.
Wil heeft er ook een gewoonte van gemaakt om iedere avond, als Jannie al in bed gelegd is, bij haar, naast haar te gaan zitten.  Soms slaapt ze, soms kijkt ze Wil aan. Soms een kleine verkramping van haar mond wat voor  een glimlach door moet gaan. Soms een enkele traan. Als ze wakker is, geeft Wil haar vaak nog wat thee. Thee met veel suiker, dat vindt Jannie lekker.  Raar, maar waar. Voor haar ziekte gruwde ze van de suiker in de koffie of de thee. De sportieveling die ze was, die altijd op haar lijn lette.
Wil ziet het ook als Sabine of haar broer er zijn, dat weinig tot niets meer tot Jannie doordringt. Er is zelden een blijk van herkenning. Althans, helemaal zeker weten kan je dat natuurlijk niet, denkt Wil. Immers niemand kan in haar hoofd kijken.
Nee, dit kan en mag niet lang meer duren. Enfin, nu Marianne en die vriendin van de dochter van mevrouw Bos vrienden blijken te zijn, van vroeger dan weliswaar, geeft dat Wil meer ruimte om op te treden.  Maar eerst moet ze de brief schrijven. Dan moeten Dirk, Wilma en Gert komen.
Wil zucht. De brief voor Marianne schrijven, dat zal het allermoeilijkste zijn.
En de tijd dringt.  Gisteren hoorde ze Sabine en haar broer samen praten. Ze stonden in de gang, vlakbij haar kamer, haar deur was niet helemaal gesloten. Sabine huilde.
'We moeten het doen, Michiel, ze heeft ons bezworen het te doen als deze situatie zich zou aandienen. Maar hoe  moet dat nu. Echt met het kussen?'
Sabine huilde met gierende uithalen. Michiel trok zijn zus tegen zich aan.  Het geluid dempend.
'Sst, stil nou maar, stil. We gaan er over denken goed?' Zo sust hij zijn zus. Niet wetende dat Wil , als een ware Miss Marple, door de kier van de deur alles gehoord heeft. En ... het voor hun zal oplossen.
                                                                                                                                                  *****
Door de brede deur komt mevrouw Petterson aan gezoefd met haar ultramoderne  elektrische rolstoel.  Ze koerst op Wil en Jannie af en parkeert haar stoel tegenover Wil. Medelijdend schudt ze haar hoofd.
'Oh God, dat is toch geen leven.'
Wil knikt rustig en produceert een kleine glimlach. Ze mag mevrouw Peterson graag. De dames schuiven vaak bij elkaar in de buurt met de warme lunch en tijdens de broodmaaltijd in de avond. Zij samen, en nog enkele andere bewoners, eten zelfstandig.  Daarnaast helpt Wil Jannie altijd. 
'Nee, het is geen leven. Maar wat moet je. Je moet het toch nemen zoals het gaat. '
Geen haar op haar hoofd denkt er aan om ook maar iemand te vertellen wat Jannie haar kinderen heeft laten beloven. Dat het met hun moeder nooit zou ver zou mogen komen als het met hun oma was gebeurd.
Alleen Suus en Mies kennen die versie. 
Hoewel mevrouw Petterson net als Wil, geestelijk nog helemaal in orde is, is het lichamelijk met haar anders gesteld.
Haar voeten zijn tot klompjes vergroeid. De tenen zijn in de loop der jaren over elkaar heen gestapeld. Door gebrek aan beweging naast een gezonde eetlust en snoeplust is ze inmiddels ook veel te zwaar geworden, Haar figuur is aanzienlijk misvormd. Haar hersenen daarentegen, daar is helemaal niets mis mee. 
Ze heeft Wil ook wel eens afgevraagd wat zij  eigenlijk hier deed in huize Begonia.  Daar was Wil toch wel een beetje van geschrokken.  Het deed haar beseffen dat ze haar rol niet mocht loslaten. Immers alleen hier om Jannie te beschermen.

                                                                                                                                                             Een begrafenis.
Langzaam rijdt de zwarte taxi naar het hek van huize Begonia. Suus en Mies stappen uit.  Wil zit in haar kamer Het raam wijd open. Ze koestert zich in de warmte van de najaarszon. Als er op de deur wordt geklopt, kijkt ze niet op. Ze weet wel wie dat zullen zijn. 
'Ja, ja, kom maar binnen. De deur is open.'
Mies en Suus schuifelen naar binnen. Stil zitten ze even later met z'n drieën  aan de oude tafel die Wil door de jaren heen, achter zich aan heeft gesleept. 'Piet doet je lieve groeten en een zoen, Wil.'
Wil kijkt op en glimlacht triest. 'Dank je. Ik mis hem.'
Mies legt haar hand op die van Wil. 'Wil, wat is er nu precies gebeurd. Weet jij dat?'
Wil kijkt naar de hand van Mies, beringd met witgoud en diamanten. De nagels altijd mooi verzorgd en parelmoer gelakt. Dan heft ze haar hoofd op, de blik naar buiten op de grote eikenboom in de tuin. Ze schudt haar hoofd.
'Ik weet het niet precies. Ze schijnt vannacht gewoon ingeslapen te zijn. Dat heb ik begrepen.'
'Is Sabine, of Michiel al bij je geweest?' vraagt Suus.
'Sabine is gekomen om het met te vertellen en om afscheid van Jannie te kunnen nemen.'
'Is ze al weggebracht dan?'
'Ja, de begrafenisondernemer was hier aan het einde van de ochtend. Even daarvoor ben ik met Sabine meegelopen. Jannie lag er heel rustig bij. Gewoon ingeslapen.  Dat wil iedereen toch zeker zo.'
Het laatste komt er met zo'n nadrukkelijke overtuiging uit, dat Mies haar fronsend aankijkt.
'Ja maar, Wil, voor Jannie toch een zegen, dat is waar, maar  jij bent nu de dupe. Je kan nu  natuurlijk niet meer terug naar Bloemerheide. Verdorie. Dat is toch wel heel vervelend.'
'Maar dat wil Wil misschien ook helemaal niet meer.'
Wil kijkt Suus dankbaar aan.
'Nee, inderdaad, het is goed zo. Ik kan me zelf hier nog een beetje nuttig maken.'
Mies kijkt beduusd voor zich uit.
Als ze  later de aula in gaan, staat de kist met Jannie daar al opgesteld. De kinderen, klein- en achterkleinkinderen zitten op de eerste rij. Gert van Wil heeft ook Mies, Suus en Piet opgehaald en schuift nu achter hen aan met zijn moeder aan zijn arm naar binnen. Ze leunt zwaar op hem. De wandelstok in haar hand geklemd.  Sabine kijkt net om en gaat staan. Ze wenkt het groepje oudjes, vriendinnen van haar moeder, en  wijst op de bank achter de kinderen.
Jannie was christelijk en zeer gelovig. De eredienst is een mengeling van religie en intimiteit.
Dat hebben haar kinderen mooi gedaan. Een intiem inkijkje in het leven van respectievelijk hun moeder en hun oma. Omlijst met gezang en prachtige muziek.  Het levensverhaal van Jannie voor de aanwezigen in de aula stopt bij haar vertrek uit Huize Begonia.  
Wil heeft haar handen in elkaar gevouwen en staart strak voor zich uit.  Ze heeft zich aan haar belofte gehouden. Voor Jannie gezorgd tot het bittere einde.  Maar wat een onmenselijk, immens zware taak is dit laatste geweest. Maar ze staat nog steeds volledig achter het besluit dat ze op de laatste avond van het leven van Jannie heeft genomen. 
Terug naar Bloemerheide,  nee, dat zal er niet inzitten. Maar ach, het geeft niet. In Begonia is het best.
Michiel staat op  en zal als laatste spreken. Aan hem de taak voor het bescheiden groepje dat de eredienst voor Jannie bijwoont, een dankwoord uit te spreken.  De verzorgsters van zijn moeder is hij dankbaar voor de goede zorg, die zij in de toch betrekkelijk korte tijd dat ze er heeft gewoond, ontvangen heeft.
Dat het lot haar goed gezind is geweest, is verdrietig, maar ook een zegen. Hij benoemt en bedankt haar vrienden van Bloemerheide. Dan kijkt hij naar Wil en zegt: "Speciaal mevrouw Wil"! Mijn moeder was gek op je Wil. Ik weet zeker dat ze het ondanks alles goed gevoeld heeft dat je bij haar was deze maanden.'
Wil slaakt een bevende zucht en slaat haar handen voor de ogen. Dan snikt ze het uit.  Het lijkt wel of de spanning in een keer als een woest kolkende rivier naar buiten komt. Gert trekt haar tegen zich aan. Mies aait over haar schouder. Langzaam verstomt ze en vermant zich. Niemand zal dit ooit kunnen begrijpen, denkt ze versuft. 
Heden Karin    "Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"

                                                                                                                                                    Heden Karin
Vanaf Geneva Airport rijden Greet en Karin op hun gemakje richting Lausanne.  Ze blijven twee dagen rond het meer van Genève. Dan gaan ze richting Zurich o het vliegtuig naar Nederland te pakken Maar eerst nog even langs Marianne en Matthias. 
Nu is het genieten van de herfstkleuren rond Lausanne. De wijngaard terrassen bij  Lavaux liggen in herfsttooi tegen de heuvels aangeklemd. Het is een fenomenaal gezicht. Daar kunnen ze geen genoeg van krijgen. De zonsondergang  bij het meer van Genève met op de achtergronden de wijngaarden van Lutry is adembenemend. 
Terug zijn in Lausanne voelt heel vertrouwd. Greet  en Karin doen dit met regelmaat. Even met z'n tweeën  er tussen uit. Iedere keer weer een ander plaatsje bezoeken. Nu in hun oude schoolstadje. Lekker decadent hebben ze dit keer een cabrio gehuurd. En zo komen ze over de boulevard Lausanne binnen rollen.
Een mooie afsluiting van de heerlijke dag in de omgeving van Lutry.  Hier hebben ze op afspraak het wijndomein Terres de Lavaux bezocht. Uitvoerig met de wijnmakers gesproken en een flinke wandeling door de wijngaard gemaakt. 
Vanuit hun hotel aan het meer: "Lausanne Palace"  lopen ze naar de vertrouwde pizzeria "Chez Mario".  Hier ligt geen handvol, maar een mand vol herinneringen. Traditiegetrouw  kiezen ze voor pizza. Als de grote borden op tafel staan en de wijn vloeit, kan Greet het toch niet laten om naar eventuele ontwikkelingen in hoofdstuk "Bert en Karin" te informeren.
'Hou er nu toch eens over op, mens, ' lacht Karin.
'Bert en ik zijn goede vrienden. Punt. Discussie gesloten.'
'Okay, okay,  nou, ik zou het zo leuk voor je vinden als je niet meer alleen bent in dat grote Boshuis.'
'Nou, dat is lief, maar zet het nu maar uit je hoofd. Wat de tijd zal brengen, zul je vanzelf meemaken. Ik vermaak me nog altijd uitstekend hoor in het leven. Heb meer dan genoeg te doen en ik heb jullie toch allemaal als beste vrienden en lieve kinderen natuurlijk.'
'Daar proosten we dan op.' De glazen klinken en de pizza's  verdwijnen hap voor hap van de borden. Om hun heen een gezellig geroezemoes.  Het is altijd druk bij Mario. Dat was het al toen ze hier nog op school zaten en het is in feite niets veranderd.  Hooguit dat er nog meer krabbels op de muren zijn komen te staan. 
'Bizar toch, dat we naar zoveel jaren  Marianne, en over morgen, ook Matthias, weer ontmoeten.'
'Zeker, en dan ook nog op zo'n vreemde plek.'
'Oh, ja en de moeder van Marianne, nou die is echt niet dement hoor. Ik was eergisteren toch bij je moeder.  Toen vroeg Mariannes moeder mij of ik even met haar mee wilde lopen naar haar kamer. Daar heeft ze me een taak opgedragen.  Ze heeft me een brief meegegeven die wij aan Marianne moeten afgeven. '
'Oh, wat interessant.'
Zelf hebben ze voor Marianne en Matthijs wijnen uit Nederland meegenomen. Andere druivenrassen dan die in hier in Zwitserland verbouwd worden. Ze hebben een selectie gemaakt uit delen in Nederland. Friesland is met een mousserende wijn vertegenwoordigd. Uit de Achterhoek hebben ze voor de Regent gekozen. Om nog een rode wijn te kunnen laten proeven zit de Linge Cuvee Rood van het Betuws Wijndomein erbij. De Kleine Schorre uit Zeeland zit in de doos met de Barrique. Een heerlijke witte wijn. Ze vonden het leuk om Nederlandse wijnen aan dit Zwitserse stel te geven.
De volgende dag na een uitgebreid ontbijt stappen ze in de Cabrio. 'Heb hij het adres Kaat? Kun je het even in de navigatie zetten?'
'Ja, volg eerst even de borden richting  Vevey en  Gstaad. ' Rond half twaalf rijden ze Neuenkirch in. Vandaag zit Karin achter het stuur en  Greet kan zich vergapen aan het idyllische dorp met prachtige huizen.
'Oh, kijk, daar staat Marianne. En dat stuk naast haar, zo hee, dat is Matthias.'
Karin rijdt de oprit op en zet de huurauto achter die van de familie. Het stel loopt op ze af. Armen wijd gespreid. Een wirwar van omhelzingen.
'Koffie? en wat lekkers erbij?'  Marianne pakt uit de koelkast een ouderwets Hollands appeltaartje. Heeft ze gebakken volgens een van de recepten van haar moeder.
'Lekker zeg!'
Matthias knikt glimlachend. 'Nou, mijn meisje kan verrukkelijk bakken hoor,' zegt hij vol trots.
Na de koffie laat Marianne de Nederlandse vriendinnen het huis en de tuin verder zien. Dan is het tijd om afscheid te nemen.
'Marianne,' zegt Karin, haar aankijkend, ' ik heb nog wat voor jou.'
'Maar we hebben die heerlijke wijnen toch al gehad.'
'Ja, maar kijk.' Uit haar tas vist Karin de brief van Wil.
'Een brief?'
'Ja,  van je moeder. Ik was in huize Begonia bij de moeder van Greet en toen sprak jouw moeder mij aan. Ze vroeg of ik dit meewilde nemen voor jou.'
'Jeetje, wat bijzonder. Ze heeft me nog nooit een brief geschreven. Andersom wel natuurlijk. Dat deden jullie toch ook, in die Lausanne tijd.'
Op de brief staat in het handschrift van Wil de naam van haar dochter, Marianne geschreven.
Zwaaiend en toeterend  verdwijnen de vrouwen het pad af. Op weg naar de luchthaven van Zurich.
Niet wetende dat  enkele uren later Marianne gehaast, dezelfde weg naar de luchthaven zal volgen. "Morgen weer verder met "Heb uw lot lief"
                                                                                                                                                     Bij Wil!

                                                                                                                                                 Het einde van Wil
Met gillende banden giert de auto door de bocht. Marianne kan het stuur nog net goed houden voordat ze het kanaal in zou glijden met de huurauto die op Schiphol voor haar klaar stond.  Dat had Matthias vanuit Zwitserland voor haar geregeld, terwijl zij  op het laatste nippertje het eerste, beste vliegtuig naar Nederland in stuiterde.  Stijf van de adrenaline. Hemel, wat een verhaal, die brief van haar moedertje. 
Ze rijdt tot vlak bij de  poort en springt daar haar auto uit. Met trillende handen typt ze de code van het hek in. Langzaam schuift het open. Ze wringt zich er al door en rent naar de voordeur van Huize Begonia.  Eenmaal binnen rent ze door naar de kamer van haar moeder. 
Ze is te laat...
Als ze er bijna is, ziet ze de huisdame en de huisdokter in zijn witte jas bij haar moeder de kamer uitkomen. De dood staat op hun gezicht te lezen. 
'Mevrouw Marianne wat,  hoe ... waar komt u vandaan?'
Marianne staat stokstijf stil en kijkt van de man naar de vrouw, die haar de waarheid zullen moeten zeggen, maar daar zichtbaar moeite mee hebben.  Ze leest het gewoon in hun ogen.
Met een nauwelijks verstaanbare omfloerste stem vraagt ze: "Was ist los? Und wieso sind Sie hier?' Ze maakt een knikkende beweging met haar hoofd in de richting van de arts. Waarom ze opeens Duits spreekt, hier in Nederland, weet ze zelf ook niet.
De arts en de vrouw kijken elkaar aan, ze aarzelen. Maar Marianne wacht niet.
Met een grote stap is ze de gang door en zonder iets te zeggen,  loopt ze direct naar de kamer van haar moeder.  Ze duwt de huisdame opzij. Die verliest haar evenwicht door deze plotselinge actie en struikel tegen de muur aan.
'Stop,' roept de huisarts, 'wacht even!'
Maar Marianne luistert niet. Ze weet immers wat ze zal aantreffen.  Ze pakt de deurklink beet en opent de deur van haar moeders kamer. Weg is ze, naar binnen. Naar haar moeder.
Wil ligt op bed, de handen gevouwen op haar buik. Het hoofd naar rechts gedraaid. De ogen zijn nu gesloten, maar de laatste blik was gericht op haar Jan en haar mooie kinderen. 
Marianne pakt haar handen en kust haar moeder huilend op haar hoofd.

                                                                                                                                                   Epiloog: De Brief
Lieve, lieve Marianne. Onze kleine dappere benjamin. Zo ver weg als je woonde, was je voor papa en mij toch altijd heel dichtbij. De keren dat wij bij jullie in Zwitserland logeerden, waren ons zo dierbaar.  Ook alle momenten daarna, toen ik alleen overgebleven was en jij een weekeinde naar 
Nederland kwam, of ik bij jullie ging logeren, koester ik diep. Zij liggen in mijn hart opgesloten.
Wat ik je nu ga schrijven, valt mij heel zwaar. Ik hoop dat je me zult, kunt en wilt begrijpen.  Dat ik niet jou in de steek heb gelaten, maar het enige heb gedaan wat ik kon doen. Wat mijn hart mij heeft ingegeven: "Jannie uit haar lijden verlossen."
Nu je dit leest, zal ik er ook niet meer zijn.
Wat heb ik gedaan? Het is eigenlijk heel simpel. Het was makkelijker dan ik me had voorgesteld. Nee, ik heb dit niet van tevoren bedacht, niet uitgedokterd als oud verpleegster.  Ik zag mijn vertrek uit  Begonia  simpel als de manier om voor Jannie te kunnen blijven zorgen. Herinner je de  laatste keer dat we in Zurich geluncht hebben? Dat was zo'n anderhalve maand voor ik naar huize Begonia overgezet ben. Nee, ik ben niet dement. Nooit geweest. Er mankeert helemaal niets aan mijn hersens. De reden waarom ik hier nu zit, is dat ik Jannie wilde beschermen. Ik kon het gewoon niet over mijn hart verkrijgen om haar aan haar lot over te laten. Tuurlijk, Mies en ik hadden iedere dag desnoods bij haar op bezoek kunnen gaan.  Maar dan zou zij toch weer alleen achterblijven. 
Achterblijven in de  situatie waar ze haar hele leven  zo ontzettend tegen op gezien heeft. Zo erg dat ze van haar kinderen verlangde dat ze samen een einde hun moeders leven zouden maken. Ze heeft het ze laten zweren.
Marianne, mijn lieve, lieve dochter,  je begrijpt dat ik dat niet kon laten gebeuren.  Dus besloot ik over haar te waken. Bij haar te zijn.
Zo begon ik aan de laatste acte van mijn leven. Ik bracht jou de filmpjes van vroeger. Als je verdrietig bent, kun je daar weer naar kijken. In Bloemerheide speelde ik met verve mijn nieuwe rol. Het was voor mij belangrijk om Mies te overtuigen over mijn achteruitgang. Maar ik had niet op de slimme Suus gerekend. Ze had het al snel in de gaten. Maar ze hebben mijn wens gerespecteerd en hoe verdrietig ze er ook over waren, ze  hebben me laten gaan. Het spel meegespeeld. Mies, Suus en Piet, fantastische vrienden opgebouwd in Bloemerheide.
Op dat moment had ik nog niet echt een plan. Alleen maar dat ik Jannie niet alleen wilde laten. Dat het zich zo ontwikkeld heeft als het uiteindelijk gegaan is, komt door onze lunch in Zurich.
Jij ging snel even een boodschap halen. IK wachtte in de wijnbar. Paste daar op een een doosje met zware medicijnen. Ja had dat aan mij in bewaring gegeven, omdat je er niet mee over straat wilde gaan. 
Dat doosje heb je nooit teruggekregen. Eerst heb je je gek gezocht waar het gebleven was.  Ik had je niet direct verteld dat ik op de terugreis op Schiphol  het doosje opeens in het zijvakje van mijn tas zag zitten. Vergeten terug te geven. 
Later heb ik je dat wel verteld en je gerustgesteld. Je zei mij dat ik de gevaarlijke medicijnen naar een apotheek moest brengen, zodat ze ze daar konden vernietigen. Dat wilde ik doen, maar deed het uiteindelijk niet ...
Jannie, die inmiddels aan het ritme gewend was, dat ik haar 's morgens wat hapjes vla voerde en 's avonds  nog bij haar bed kwam zitten, die heb ik twee van die pillen gegeven. Ik zat naast haar en hield haar hand vast. Ze is rustig ingeslapen.
Nu je dit leest,  weet ik dat je begrijpt waar de andere twee naar toe zijn gegaan.  Ik zie in gedachte de vertwijfeling in je ogen. De grote vraag; waarom ik? Wel het is simpel.
Twee weken geleden ontdekte ik in mijn hals een stevige bult. Je weet dat ik al een tijdje aan het hoesten en proesten ben.  Mijn stem wordt met de dag heser.  Ik vertrouwde het niet en heb de verpleeghuisarts er naar laten kijken.  Met als gevolg dat een biopt genomen moest worden. Je zus Wilma heeft me naar het ziekenhuis gebracht.  Naast de biopt is er ook meteen een scan gemaakt. 
Nu op dit moment van schrijven weet ik de uitslag sinds twee dagen. Alleen ik weet het  en jij nu ook. Je broers en zus nog niet.
Longkanker met uitzaaiingen naar botten en lever. 
Lief kind. Alles is eindig. Huil niet, of wel, maar niet te lang. Denk terug aan alle mooie tijden die we samen hebben gehad Toen je klein was in het gezin omringd door ons allen. Je zus, je broers, je vader. Je bent uitgegroeid tot een geweldige vrouw.  Je hebt een mooi eigen gezin met een lieve man en lieve zonen.
Zo is de kringloop van ons bestaan.
                                                                                   Voor altijd, jouw mama Wil. Omhelzing en kusjes.